Tο ελληνικό ιστολόγιο της P2P Foundation

Tο P2P σ’ ένα καρυδότσουφλο (από τον Mauro Bieg) είναι ένας εξαιρετικά γρήγορος και εύκολος τρόπος να ανακαλύψετε τις βασικές ιδέες της ομότιμης θεωρίας στο λεπτό. Δείτε το στην κεντρική wiki σελίδα.

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το περιεχόμενο της υπό κατασκευής πλατφόρμας set it free για την απελευθέρωση του οπτικοακουστικού αρχείου της ΕΡΤ.

——————

Τον Ιούνιο του 2004, το έγκριτο περιοδικό Economist δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο “Πέρα από τον Καπιταλισμό” επισημαίνοντας την οικονομική δυναμική του μοντέλου παραγωγής ελεύθερου λογισμικού και την δυνατότητά του να επεκταθεί και σε άλλους κλάδους ακόμα και της υλικής παραγωγής.

Το μοντέλο παραγωγής του ΕΛ/ΛΑΚ έχει γίνει αντικείμενο εντατικής επιστημονικής ανάλυσης τα τελευταία χρόνια, και μαζί η κοινωνική τυπολογία των πρωτοπόρων δημιουργών του των “χάκερ”. Πολλοί ακαδημαϊκοί όπως ο Yochai Benkler διακρίνουν σ’ αυτό την ανάδυση ενός νέου τρόπου παραγωγής με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά από την οικονομία της αγοράς.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του είναι ότι:

- παράγεί αξία χρήσης μέσω της ελεύθερης συνεργασίας παραγωγών που έχουν πρόσβαση σε κατανεμημένο κεφάλαιο (”ομότιμη παραγωγή”), ένας «τρίτος τρόπος παραγωγής» διαφορετικός από την παραγωγή με σκοπό το κέρδος, ή τη δημόσια παραγωγή από τις επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας. Το προϊόν του δεν έχει ανταλλακτική αξία για την αγορά, αλλά αξία χρήσης για μια κοινότητα χρηστών.

- διευθύνεται από την ίδια την κοινότητα των παραγωγών και όχι από την αγορά ή την εταιρική ιεραρχία (ομότιμη διακυβέρνηση), μια «τρίτη μορφή διακυβέρνησης».

- κατασκευάζει αξία χρήσης, ελεύθερα προσπελάσιμη σε παγκόσμια κλίμακα, μέσω νέων καθεστώτων κοινής ιδιοκτησίας. Αυτός είναι ο τρόπος διανομής τους ή «ομότιμη μορφή ιδιοκτησίας»: μια «τρίτη μορφή ιδιοκτησίας», διαφορετική από την ατομική ή τη δημόσια (κρατική) μορφή ιδιοκτησίας.

Στον καπιταλισμό τα υλικά αγαθά παράγονται τυπικά: 1) από ανθρώπους που εργάζονται για ένα μισθό 2) για άλλους που κατέχουν τα μέσα παραγωγής 3) με σκοπό την δημιουργία κέρδους 4) μέσω της πώλησης του προϊόντος. Ο συντονισμός μεταξύ παραγωγών είναι έμμεσος, μέσω της αγοράς, με τη χρήση του χρήματος σαν μηχανισμό προειδοποίησης

Αντίθετα στην παραγωγή ελεύθερου λογισμικού και άλλων ελεύθερων αγαθών μη υλικά αγαθά μπορούν να παραχθούν από ανθρώπους: 1) που δουλεύουν επειδή το επιλέγουν 2) χρησιμοποιώντας τα δικά τους μέσα παραγωγής 3) με σκοπό να δημιουργήσουν κάτι χρήσιμο και ευχάριστο 4) που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο καθένας.

“Η ομότιμη παραγωγή εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την αγορά γιατί η ομότιμη παραγωγή παράγει αξία χρήσης κυρίως δια της άϋλης παραγωγής, χωρίς να προσφέρει άμεσα εισόδημα στους παραγωγούς. Οι συμμετέχοντες δεν μπορούν να επιβιώσουν με την ομότιμη παραγωγή, παρά το ότι αποκομίζουν από αυτή νόημα και αξία και παρά το ότι μπορεί να υπερέχει ανταγωνιστικά με όρους αποτελεσματικότητας και παραγωγικότητας, σε σχέση με τις βασισμένες στην αγορά και με σκοπό το κέρδος εναλλακτικές. Έτσι, η ομότιμη παραγωγή καλύπτει μόνο ένα τομέα της παραγωγής, ενώ η αγορά σχεδόν όλους τους τομείς … Μόνο η ανεξαρτησία από την εργασία και την δομή της μισθωτής εργασίας μπορεί να εγγυηθεί ότι οι ομότιμοι παραγωγοί μπορούν να συνεχίσουν να δημιουργούν αυτή την σφαίρα υψηλής παραγωγικότητας αξίας χρήσης…”. 

Σήμερα, η ομότιμη παραγωγή στηρίζεται οικονομικά εν μέρει σε μια πρωτοποριακή επιχειρηματική οικολογία που αξιοποιεί τα προϊόντα που παράγουν οι συνεργαζόμενοι παραγωγοί. Ένας τρόπος ανάμεσα στους άλλους, για την ευρεία και μαζική διεύρυνση στην κοινωνία της σφαίρας αυτής της νέας μορφής παραγωγής, μπορεί να είναι η θέσπιση του καθολικού βασικού εισοδήματος.

Τα επόμενα χρόνια, οι δύο οικονομίες θα συνυπάρχουν γεννώντας αντιθέσεις και συγκρούσεις αλλά και συμπληρώνοντας η μία την άλλη. Οι νέες συγκρούσεις είναι ορατές τόσο στον κόσμο του επιχειρείν όσο και στον κόσμο της πολιτικής, μια και τα Ελληνικά πολιτικά κόμματα λαμβάνουν de facto θέση με τις πολιτικές τους αποφάσεις και τα μοντέλα ανάπτυξης της οικονομίας που υιοθετούν.

To 2001 η Microsoft, μέσω του CEO της Steve Ballmer χαρακτήρισε το Linux “καρκίνωμα”, σηματοδοτώντας τις πολιτικές και οικονομικές αντιθέσεις που αναπτύσσονται στην εποχή της κοινωνίας της πληροφορίας. Σήμερα προσπαθεί να ανταγωνιστεί το πρόγραμμα “ένα laptop για κάθε παιδί” αναπτύσσοντας ένα ανταγωνιστικό, ακριβότερο προϊόν, που χρησιμοποιεί τον “μυστικό” και ιδιόκτητο κώδικα του λειτουργικού συστήματος της εταιρείας. Πρόσφατα, ο υπουργός οικονομίας κ. Αλογοσκούφης κύρωσε στη Βουλή συμφωνία συνεργασίας του Ελληνικού δημοσίου με την Microsoft, παρά την σύσσωμη αντίθεση της αντιπολίτευσης. Ακόμα, εδώ και λίγο καιρό, υπαναχωρεί από την προμήθεια του μαθητικού υπολογιστή OLPC που χρησιμοποιεί Linux και ανοίγει τον δρόμο για την αγορά του μαθητικού υπολογιστή της Microsoft.

Αναφορές

1. Michel Bauwens: “Η πολιτική οικονομία της ομότιμης παραγωγής”
2. Graham Seaman: “Οι δύο οικονομίες”

Πρόσφατα λάβαμε από τον φίλο Γιώργο Δαφέρμο ένα προσχέδιο του άρθρου «Χάκερς και Εργατική Πάλη» το οποίο συνυπογράφει με τον Johan Söderberg. Το άρθρο αυτό προτείνει ότι το κίνημα των χάκερς αποτελεί συνέχεια του εργατικού αγώνα. Οι συγγραφείς δεν περιορίζονται στην αντίληψη των χάκερς ως αυτούς που προκαλούν βλάβες στους υπολογιστές των εργοδοτών, σε αντιστοιχία με τους βιομηχανικούς εργάτες που καταστρέφουν τα μηχανήματα κατά τη διάρκεια εργασιακών διαμαχών. Οι Δαφέρμος και Söderberg επικεντρώνονται στη μελέτη των χάκερς που συμμετέχουν στο κίνημα του ΕΛ/ΛΑΚ, όπου υπάρχει ένα ρήγμα ανάμεσα στο πράττειν και τη μισθωτή εργασία. Σε αντίθεση με τις απόψεις των θιασωτών του ανοικτού κώδικα και πολλών οικονομολόγων, το άρθρο προτείνει ότι οι άνθρωποι, στην προσπάθειά τους να διαφύγουν της αλλοτριωμένης ύπαρξης (συνέπεια της καπιταλιστικής οργάνωσης της εργασίας), έχουν επινοήσει ένα εναλλακτικό μοντέλο εργασιακής οργάνωσης, θεμελιωμένο στην κοινοκτημοσύνη των μέσων παραγωγής, στην εθελοντική συμμετοχή και στην αξία της αυτό-έκφρασης. Καθώς η κοινότητα των χάκερς δραστηριοποιείται σε μια κεφαλαιοκρατική εποχή, η εκμετάλλευση του ελεύθερου περιεχομένου της παραγωγής τους από τις κερδοσκοπικές επιχειρήσεις δε θα μπορούσε να είναι απούσα. Οι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι «έτσι οι επιχειρήσεις μπορούν να χαμηλώσουν το κόστος της ενδοεπιχειρησιακής ανάπτυξης προϊόντος και να ασκήσουν μια πτωτική πίεση στους μισθούς και στις εργασιακές συνθήκες στον τομέα υπολογιστών». Στη συνέχεια υπάρχει μια μελέτη του κινήματος των χάκερς κάτω από ένα μαρξιστικό πρίσμα «κοινωνικής υπεραξίας» και «εξομοίωσης της κοινωνικής υπεραξίας».

Η ιστορία θα κρίνει αν το κίνημα του ΕΛ/ΛΑΚ αποτελεί πρόκληση για το κεφάλαιο ή απειλή για την σημερινή καπιταλιστική οργάνωση της εργασίας.

«Το τέλος της ιστορίας» πάντως, σίγουρα δεν είχε υπολογίσει το κίνημα των χάκερς.

Το ντοκιμαντέρ wikipedia’s waarheid είναι μια ολλανδική παραγωγή σχετικά με το κίνημα της wikipedia και γενικότερα τον κόσμο του web 2.0. Παρόλο που τα λίγα πρώτα λεπτά είναι στην ολλανδική γλώσσα, το  υπόλοιπο βίντεο είναι στα αγγλικά και σας προτείνουμε να το παρακολουθήσετε. Το ντοκιμαντέρ περιέχει συνεντεύξεις των ιδρυτών της wikipedia, του γκουρού του διαδικτύου Tim O’ Really, του συγγραφέα του the Cult of the Amateur που υποστηρίζει ότι το διαδίκτυο καταστρέφει τον πολιτισμό και άλλων πολλών.

Email από τον Π. Χατζόπουλο, υπεύθυνο σύνταξης του περιοδικού Republic :

Η Ένωση Αφρικανών Γυναικών και το ηλεκτρονικό περιοδικό Re-public σας προσκαλούν σε ένα απόγευμα παιχνιδιού και πειραματισμού με το φορητό υπολογιστή OLPC XO-1.

Τα παιδιά θα μπορούν να ζωγραφίσουν, να δημιουργήσουν τα δικά τους παιχνίδια, τους δικούς τους ήχους, να γυρίσουν τα δικά τους βίντεο, ή να αποφασίσουν τα ίδια για το τι θέλουν να κάνουν

6 φορητοί υπολογιστές X0-1 θα είναι εκεί για να διεγείρουν την δημιουργικότητα των παιδιών

Φόρουμ Μεταναστών

Φερρών 18, πλατεία Βικτωρίας

Σάββατο 19 Απριλίου 2008

στις 17.30


Η εκδήλωση θα κινηματογραφηθεί για να υποστηρίξει μια πρόταση χρηματοδότησης για την δωρεάν διανομή φορητών υπολογιστών ΧΟ-1 σε παιδιά μεταναστών.

Περισσότερες πληροφορίες στο http://www.re-public.gr/?p=282, στα τηλέφωνα 6944841859, 6974040448, 6938387351 και στο e-mail phatzopoulos AT gmail.com

Παρακάτω παρατίθενται πέντε (συν ένα) από τα 40 άρθρα που δημοσιεύτηκαν στο ιστολόγιό μας από τον Σεπτέμβρη που αρχίσαμε τη λειτουργία μας. Πρόκειται για εκείνα τα άρθρα που προκάλεσαν τις περισσότερες συζητήσεις και προβληματισμούς…Ελπίζουμε μέσα στον Απρίλη να αρχίσει επιτέλους επίσημα η καμπάνια για την απελευθέρωση των αρχείων της ΕΡΤ που είχαμε προαναγγείλει από το χειμώνα. Επίσης σύντομα θα λάβετε το επόμενο newsletter το οποίο θα περιλαμβάνει και εξωτερικούς συνδέσμους (δηλαδή πέρα των sites της P2P foundation) σχετικά με το ομότιμο κίνημα.

1_Κρατική VS ομότιμης ιδιοκτησίας: η περίπτωση του ψηφιακού αρχείου της ΕΡΤ

2_Κοιτάζοντας τ’ αστέρια

3_Το Lego και η Babushka

4_Είναι το P2P αριστερά ή δεξιά;

5_ Μέρος Δεύτερο: Γιατί το ελεύθερο λογισμικό, το ομότιμο κίνημα και το «ήθος» που προάγουν αποτελούν μια ιστορική ευκαιρία; (+το πρώτο μέρος)

Και φυσικά το “εκτός συναγωνισμού” κείμενο θέσεων για το αρχείο της ΕΡΤ.

Αναδημοσίευση από Καθημερινή (Λίζα Γιαννάρου):

“Σύντομο κουίζ. Ποια είναι η ευρωπαϊκή πόλη που παρέχει σε όλους τους πολίτες και τους επισκέπτες της δωρεάν ασύρματο Ιντερνετ, που δίνει τη δυνατότητα στους δημότες να επιλέγουν τα θέματα που θα συζητηθούν στο δημοτικό συμβούλιο και να συμμετέχουν online στις συνεδριάσεις του, που παρέχει υπηρεσίες τηλεπρόνοιας και εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης παραπόνων, στο πλαίσιο του οποίου οι πολίτες ενημερώνονται άμεσα για τον χρόνο διεκπεραίωσης των αιτημάτων τους; Η απάντηση δεν βρίσκεται πολύ… βόρεια. Μόνο μέχρι τα Τρίκαλα. Η θεσσαλική πόλη κατέχει επάξια τα σκήπτρα της πρώτης ψηφιακής πόλης της χώρας μας -ωστόσο ακόμη κι αυτός ο τίτλος την αδικεί. Μην ξεχνάμε ότι η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε. στην ευρυζωνικότητα, την παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών στους πολίτες, με μόνο το 9,1% των δήμων να διαθέτουν τις ανάλογες υποδομές. Υπό αυτό το πρίσμα, το επίτευγμα των Τρικάλων μοιάζει περισσότερο με «μικρό θαύμα». Και οφείλεται εν πολλοίς στο «ψηφιακό» όραμα του κ. Μιχάλη Ταμήλου, που διανύει τη δεύτερη τετραετία του στο τιμόνι του δήμου.Η εφαρμογή νέων τεχνολογιών από τον Δήμο Τρικκαίων έχει ξεκινήσει εδώ και τέσσερα χρόνια, μα είχε προηγηθεί αρκετή «αθόρυβη» δουλειά. «Επισκεφθήκαμε πολλές πόλεις του εξωτερικού -Σουηδία, Αυστρία, Δανία- και είδαμε πώς λειτουργούν», λέει ο κ. Ταμήλος στην «Κ». «Στη συνέχεια δημιουργήσαμε μια ειδική ομάδα… ψηφιακής δράσης. Κάναμε αρκετά, αλλά τα… καλύτερα έρχονται!»

Ιδού τι συμβαίνει σήμερα στα «e-Trikala»:

– Από το 2005 λειτουργεί δημοτικό ασύρματο δίκτυο Ιντερνετ, που καλύπτει το σύνολο της πόλης. Εξυπηρετούνται 6.000 νοικοκυριά από 14 κόμβους.

– Ολες οι υπηρεσίες της πόλης είναι συνδεδεμένες μέσω ενός υπερσύγχρονου δικτύου οπτικών ινών (μήκους 28,5 χλμ.). Σε αντίθεση με τα… καλώδια, οι οπτικές ίνες «σηκώνουν» πολύ μεγαλύτερες ταχύτητες και ασύγκριτα μεγαλύτερο όγκο δεδομένων. «Εχουμε ήδη “ανάψει” το σύστημα και ετοιμαζόμαστε να εκμεταλλευτούμε όλες τις δυνατότητες που μας παρέχει», εξηγεί ο κ. Ταμήλος.

– Σε πλήρη ανάπτυξη βρίσκεται το διυπηρεσιακό πρόγραμμα «Δημοσθένης», που στόχο έχει την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών όσον αφορά σε λειτουργικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν. «Μέσω ειδικής τηλεφωνικής γραμμής ή μέσω Ιντερνετ, ο κόσμος αναφέρει τυχόν παράπονα. Αυτομάτως το μήνυμα στέλνεται στην κατάλληλη υπηρεσία, η οποία ενημερώνει τον πολίτη για το πότε ακριβώς θα λυθεί το πρόβλημα. Αυτό αφενός καταργεί το ρουσφέτι, αλλά διευκολύνει και τις υπηρεσίες. Ηδη το 75% των αιτημάτων διεκπεραιώνεται εντός 48 ωρών».

– Στα Τρίκαλα λειτουργεί επίσης σύστημα «ευφυών μεταφορών», που περιλαμβάνει ενημέρωση στις στάσεις για τον χρόνο έλευσης των ΜΜΜ. Παράλληλα, λειτουργεί και σύστημα ελεγχόμενης στάθμευσης με χρήση κινητού, βάσει μελέτης του ΕΜΠ.

– Τηλεπρόνοια. Δώδεκα καρδιοπαθείς 4ου σταδίου έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούνται εξ αποστάσεως από γιατρούς με τη μέθοδο της τηλεϊατρικής.

– Το σύστημα διακυβέρνησης στον Δήμο Τρικκαίων είναι η… ηλεκτρονική δημοκρατία. Μέσω ειδικής ιστοσελίδας, οι πολίτες ψηφίζουν για τα θέματα της ατζέντας του δημοτικού συμβουλίου και έχουν τη δυνατότητα επέμβασης στις συνεδριάσεις του.

Κάπως έτσι, τα Τρίκαλα νίκησαν κατά κράτος τη βασική αντίπαλό τους Μάλτα στη διεκδίκηση της διοργάνωσης του Παγκόσμιου Συνεδρίου Ευρυζωνικών Πόλεων τον ερχόμενο Οκτώβριο… «Το στοίχημα τώρα είναι να πετάξουμε τα χαρτιά απ’ τα γραφεία μας. Ηρθε η ώρα για τα ηλεκτρονικά έγγραφα!», καταλήγει ο δήμαρχος.”

Από το newsletter του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης:

“Το Pin Project είναι μια πρωτοβουλία της ομάδας MSFREE που στοχεύει στη δραστηριοποίηση των πολιτών και την ενθάρρυνση της ενεργούς συμμετοχής τους στην επίλυση ενός σημαντικού προβλήματος της καθημερινότητας: αυτό των κακοτεχνιών και των προβλημάτων που εντοπίζονται στο οδικό δίκτυο της Ελλάδας. Αξιοποιώντας τα εργαλεία που προσφέρει η νέα τεχνολογία, το PIN Porject δίνει την ευκαιρία στους πολίτες να επισημαίνουν τα κακώς κείμενα του οδικού δικτύου (λακκούβες, έλλειψη σήμανσης, επικίνδυνα σημεία κ.λπ.), ενημερώνοντας τους συμπολίτες τους αλλά και παρακινώντας τις αρμόδιες υπηρεσίες.”

Περισσότερα εδώ

Πρόκειται για την μετάφραση ενός αποσπάσματος του βιβλίου του Michel Bauwens “P2P and Human evolution: Peer to Peer as the premise of anew mode of civilization“. Παρατίθεται σαν εισαγωγικό κείμενο για μια σειρά από posts που θα πραγματευθούν την εργασία και την οργάνωσή της στην καπιταλιστική και μετακαπιταλιστική κοινωνία
————————————————————————-
Στην παράγραφο 3.2 θα επιχειρήσουμε να δείξουμε την αντιφατική σχέση ανάμεσα στον καπιταλισμό και τις ομότιμες (p2p) διαδικασίες. Έχει ανάγκη τις ομότιμες σχέσεις για να ευδοκιμήσει αλλά ταυτόχρονα απειλείται απ’ αυτές. Μια παρόμοια αντίφαση λαμβάνει χώρα και στην σφαίρα της εργασίας. Αναφέραμε προηγουμένως με ποιο τρόπο στο βιομηχανικό “Φορντικό” μοντέλο, ο εργάτης θεωρούνταν επέκταση της μηχανής. Ένας άλλος τρόπος για να περιγράψουμε το ίδιο πράγμα είναι, ότι η νοημοσύνη βρισκόταν στην διαδικασία, αλλά ο ίδιος ο εργαζόμενος ήταν ανειδίκευτος, απαιτούνταν απ’ αυτόν να αποτελεί ένα “χαζό σώμα”, που ακολουθεί οδηγίες. Ο εργαζόμενος έπρεπε να πουλάει την την εργασία του προκειμένου να επιβιώσει, και το νόημα μπορούσε να να βρεθεί στην καθαυτή δραστηριότητα της εργασίας, σαν ένα μέσο για την επιβίωση της οικογένειας, σαν ένα τρόπο κοινωνικής ενσωμάτωσης, σαν ένα τρόπο απόκτησης ταυτότητας μέσω του κοινωνικού ρόλου του καθενός. Αλλά η εξεύρεση νοήματος στο περιεχόμενο της εργασίας καθεαυτής αποτελούσε την εξαίρεση. Στον μετα-Φορντισμό σημειώνονται σημαντικές αλλαγές και αντιστροφές. Σήμερα ο εργαζόμενος θεωρείται δεδομένο ότι πρέπει να επικοινωνεί και να συνεργάζεται, να έχει την δυνατότητα να επιλύει προβλήματα. Απαιτείται όχι μόνο να χρησιμοποιεί τη νοημοσύνη του, αλλά και να αφιερώνει το σύνολο της υποκειμενικότητάς του. Οπωσδήποτε κάτι τέτοιο αυξάνει την πιθανότητα να βρεθεί νόημα και εκπλήρωση μέσω της εργασίας, αλλά κάτι τέτοιο θα υποδείκνυε μια πολύ ρόδινη εικόνα. Στο εσωτερικό της εταιρείας το κάλεσμα για εκπλήρωση συχνά αντιφάσκει με με την κενότητα των στόχων της ίδιας της εταιρείας, ειδικά όταν η αποδοτικότητα, ο βραχυπρόθεσμος σχεδιασμός και η μοναδική προσήλωση στην κερδοφορία, καταλαμβάνουν τις κεντρικές προτεραιότητες. Οι ομότιμες διαδικασίες που χαρακτηρίζουν τις ομάδες εργασίας βρίσκονται σε ένταση με τις ιεραρχικές, φεουδαρχικού τύπου φύσης του μάνατζμεντ που βασίζεται σε μοντέλα αντικειμενικών στόχων. Το μοντέλο αυτό που βασίζεται στην “σπάνη πληροφορίας” γίνεται ολοένα και πιο αντιπαραγωγικό ακόμα και για τους όρους του ίδιου του κεφαλαίου. Η ψυχολογική πίεση και τα επίπεδα άγχους είναι πολύ υψηλά, καθώς ο εργαζόμενος έχει τώρα την πλήρη ευθύνη και εξαιρετικά υψηλούς στόχους. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αντί να εκμεταλλεύεται το σώμα του εργαζόμενου, όπως συνέβαινε στον βιομηχανικό καπιταλισμό, τώρα εκμεταλλεύεται την ψυχή του και τα νοσήματα που συνδέονται με το άγχος έχουν αντικαταστήσει τα βιομηχανικά ατυχήματα. Αλλά δεν τελειώνει εκεί: το μοντέλο της παραγωγικότητας και ο τρόπος σκέψης της αποτελεσματικότητας έχει φύγει από το εργοστάσιο για να διαχυθεί στην κοινωνία. Δεν είναι ασυνήθιστο κάποιος να διαχειρίζεται το νοικοκυριό του και την οικογένειά του σύμφωνα με το ίδιο μοντέλο. Οι ανθρώπινες σχέσεις και οι δημιουργικές δραστηριότητες έχουν εμπορευματοποιηθεί. Καθώς η πίεση στο εσωτερικό της επιχείρησης εντείνεται με το νεοφιλελεύθερο μοντέλο του υπέρ ανταγωνισμού, η μάθηση και άλλες απαραίτητες δραστηριότητες προκειμένου να παραμείνει κανείς δημιουργικός και αποτελεσματικός στην δουλειά έχουν εξαχθεί στον προσωπικό χρόνο. Έτσι, παραδόξως, η Προτεσταντική ηθική της εργασίας έχει επιταθεί ή όπως ο Pekka Himanen θα ανέφερε στην Ηθική των Χάκερ, υπάρχει μια εξελισσόμενη “Παρασκευοποίηση της Κυριακής”. Με άλλα λόγια, οι αξίες και πρακτικές της παραγωγικής σφαίρας, της σφαίρας της εργάσιμης εβδομάδας συμπεριλαμβανομένης της Παρασκευής, οριζόμενες από την αποδοτικότητα, έχουν κυριαρχήσει στην ιδιωτική σφαίρα, τη σφαίρα του τέλους της εβδομάδας, την Κυριακή, που υποτίθεται ότι βρίσκεται έξω απ’ αυτή τη λογική.

Ταυτόχρονα, νέες υποκειμενικότητες και δια υποκειμενικότητες (τις οποίες θα συζητήσουμε αργότερα), δημιουργούν ένα αντίθετο κίνημα με τη μορφή μιας νέας εργασιακής ηθικής: της ηθικής των χάκερ. Καθώς η μαζική νοημοσύνη αυξάνει μέσω της τυπικής ή άτυπης εκπαίδευσης, και εξαιτίας των ίδιων των απαιτήσεων των νέων μορφών της άυλης εργασίας, το νόημα δεν αναζητείται στη σφαίρα της μισθωτής εργασίας, αλλά στη ζωή γενικά, και όχι αποκλειστικά μέσα από την διασκέδαση, αλλά μέσα από τη δημιουργική έκφραση, μέσα από την εργασία που όμως βρίσκεται έξω από την νομισματική σφαίρα. Περιστασιακά, και ειδικά στην περίπτωση του boom της νέας οικονομίας, οι επιχειρήσεις προσπαθούν να υιοθετήσουν τέτοιες μεθόδους, το αποκαλούμενο “Μποέμ” μοντέλο. Αυτό εξηγεί σε ένα μεγάλο βαθμό την ανάδυση της μεθόδου παραγωγής του Ανοικτού Κώδικα. Στα διάκενα του συστήματος, ανάμεσα σε δουλειές, ή στη δουλειά όταν υπάρχει κενός χρόνος, στους ακαδημαϊκούς κύκλους, ή με την υποστήριξη της κοινωνικής πρόνοιας, δημιουργείται νέα αξία χρήσης. Ακόμα, περισσότερο πρόσφατα, ανταγωνιστικές εταιρείες πληροφορικής που κατανοούν την αποδοτικότητα του μοντέλου το βλέπουν σαν έναν τρόπο να σπάσουν το μονοπώλιο του λογισμικού της Microsoft. Αλλά πραγματοποιείται κάτω από μια τελείως διαφορετική ηθική της εργασίας, που αντιτίθεται στην προέκταση της προτεσταντικής εργασιακής ηθικής. Καθώς οι πρωτοπόροι της προέρχονται από την κοινότητα των “παθιασμένων προγραμματιστών”, των λεγόμενων χάκερ, ονομάζεται “ηθική των χάκερ”. Ο Himanen εξηγεί μερικά από τα χαρακτηριστικά της:

“Ο χρόνος δεν διαχωρίζεται με σαφήνεια μεταξύ εργασίας και μη- εργασίας. Περίοδοι εντατικής δουλειάς ακολουθούνται από παρατεταμένες περιόδους αργίας, απαραίτητες για πνευματική και δημιουργική ανανέωση. Υπάρχει μια λογική ανάπτυξης στην εργασία, οι εργαζόμενοι αναζητούν έργα για τα οποία αισθάνονται ενεργοποιημένοι και που διευρύνουν την μάθηση και την εμπειρία τους στην επιθυμητή κατεύθυνση. Η συμμετοχή είναι εθελοντική. Η μάθηση είναι άτυπη και συνεχής. Οι αξίες της ευχαρίστησης και του παιχνιδιού είναι ζωτικές. Το έργο πρέπει να έχει κοινωνική αξία και να είναι χρήσιμο σε μια ευρύτερη κοινότητα. Υπάρχει τέλεια διαφάνεια - όχι μυστικά. Υπάρχει μια ηθική που αναγνωρίζει την δραστηριότητα και την φροντίδα. Η δημιουργικότητα, το συνεχές ξεπέρασμα του εαυτού στην επίλυση προβλημάτων και στην δημιουργία νέας αξίας χρήσης είναι ύψιστα.”

Στα έργα ανοικτού κώδικα, τα χαρακτηριστικά αυτά παρουσιάζονται σε πλήρη έκπτυξη. Σε ένα περιβάλλον που λειτουργεί με σκοπό το κέρδος μπορεί να εμφανίζονται μερικώς αλλά έρχονται σε αντίθεση με την διαφορετική λογική της επιχείρησης που λειτουργεί με σκοπό το κέρδος.

Πρόκειται για το δεύτερο μέρος του δοκιμίου του Raoul Victor που δημοσιεύθηκε στη λίστα του oekonux και μετέφρασε στην ελληνική γλώσσα ο Δημήτρης Παλαιοκώστας. Καθώς, για ιστορικούς λόγους, υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων που ασχολήθηκαν με τον Μαρξισμό στη χώρα μας, το δοκίμιο προβάλει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα οπτική για τις σχέσεις μαρξισμού και ΕΛ/ΛΑΚ. Το πρώτο μέρος βρίσκεται εδώ.

————————————————————

Πριν πάμε στο τρίτο ερώτημα, ίσως είναι ενδιαφέρον να ρίξουμε μία ματιά στην διαφορά μεταξύ του κόσμου των συνεταιρισμών και του κόσμου του ελεύθερου λογισμικού. Μήπως το ελεύθερο λογισμικό απορροφηθεί, ενσωματωθεί από τον καπιταλιστικό κόσμο όπως ακριβώς οι συνεταιρισμοί ;

Οι συνεταιρισμοί παραμένουν στον χώρο του εμπορίου, των εμπορικών ανταλλαγών τουλάχιστον σε ότι αφορά τον «εξωτερικό» κόσμο. Πωλούν ότι παράγουν και αγοράζουν ότι χρειάζονται. Η πιθανή «μη καπιταλιστική» φύση τους παραμένει κλειδωμένη μεταξύ των μελών του. Η κοινότητα του ελεύθερου λογισμικού είναι το αντίθετο. Δεν είναι μόνο μεταξύ των μελών όπου οι σχέσεις είναι διαφορετικές από του καπιταλισμού. Το ελεύθερο λογισμικό είναι ανοικτό στον «εξωτερικό» κόσμο. Η κοινότητα «δίνει» τα προϊόντα της έξω από τον κόσμο της και κάνοντας αυτό έχει την τάση να εξάγει μία νέα οικονομική σχέση. Αυτό είναι το πιο δυνατό όπλο επιβίωσης και ανάπτυξης.

Είναι και θα είναι δύσκολο για τον καπιταλισμό να παλέψει ενάντια σε αυτή την ανάπτυξη. Το ελεύθερο λογισμικό είναι «ελεύθερο», φθηνό , και είναι πολύ σημαντικό για ένα σύστημα όπου η παραγωγή βασίζεται στην ανταγωνιστικότητα, μέσα από χαμηλά κόστη. Η IBM, για παράδειγμα, υιοθέτησε το linux εν μέρει για να αποδράσει από το μονοπώλιο της Microsoft, αλλά επίσης για να γίνει πιο ανταγωνιστική. Η κίνησή της αυτή όμως επιτρέπει και ενθαρρύνει την ανάπτυξη του ελεύθερου λογισμικού. Σε κάποιο βαθμό, μπορεί να γίνει παραλληλισμός με την φεουδαρχία να παλεύει ενάντια στον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε κυρίως στις φεουδαρχικές πόλεις. Αλλά οι βασιλείς, στη Γαλλία για παράδειγμα, στη μάχη τους ενάντια σε άλλους γαιοκτήμονες έπρεπε να υποστηρίξουν τις πόλεις, γεγονός που με τη σειρά του βοήθησε την ανάπτυξη του καπιταλισμού. Στο τέλος , οι πόλεις επαναστάτησαν καταστρέφοντας την εξουσία των βασιλέων.

Η πραγματικότητα του ελεύθερου λογισμικού αντιτίθεται στον μαρξισμό σε ένα συγκεκριμένο ερώτημα: στην πιθανότητα εμφάνισης σπερμάτων κομουνισμού εντός του καπιταλισμού. Η ιδέα όμως της αναγκαιότητας μιας πολιτικής σύγκρουσης, επανάστασης, που θα επιτρέψουν στα σπέρματα να αποτελέσουν την βάση της νέας κοινωνίας πιστεύω ότι παραμένει σωστή.

Ποια είναι η σχέση μεταξύ πάλης των τάξεων και ελεύθερου λογισμικού;

Το τρίτο ζήτημα που ήθελα να πραγματευτώ είναι η σχέση του ελεύθερου λογισμικού με την ταξική πάλη.

Σύμφωνα με τη θεωρία του Μαρξ , η μετα καπιταλιστική κοινωνία θα οικοδομηθεί από την εργατική τάξη δηλαδή από τους ανθρώπους οι οποίοι αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης σύμφωνα με τους καπιταλιστικούς νόμους της μισθωτής εργασίας και του κέρδους. Από την εποχή της Παρισινής κομμούνας, το 1871, η ιδέα αυτή έχει επιβεβαιωθεί από την ιστορία σε διαφορετικές περιπτώσεις. Τουλάχιστον εν μέρει , καθώς εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες υπερασπίζονταν αντικαπιταλιστικές ιδέες και την ανάγκη μιας νέας κοινωνίας: Ρωσία 1905, Ρωσία 1917, Γερμανία 1918-19, Ουγγαρία 1919, Ιταλία 1920, Ισπανία 1936, Ουγγαρία 1956, στο τέλος της δεκαετίας του 60 και τη δεκαετία του 70 στην Γαλλία, Ιταλία, Αργεντινή, Πορτογαλία κλπ. Αλλά όλα αυτά τα κινήματα ηττήθηκαν. Υπάρχουν πολύ λόγοι που το εξηγούν. Σε όλες όμως υπήρχε μία τεράστια αδυναμία: Η έλλειψη ενός καθαρού, συνεκτικού οράματος για την μετα-καπιταλιστική κοινωνία. Το ρωσικό μοντέλο, το σταλινικό μοντέλο ήταν και είναι ένα παραπλανητικό (παραπειστικό) μοντέλο, ένα αποκρουστικό μοντέλο.

Στο παρελθόν κατά την μετάβαση από μία μορφή κοινωνίας σε άλλη, οι άνθρωποι είχαν λίγο ή πολύ την πιθανότητα να δουν στην πράξη τις μορφές της νέας κοινωνίας. Η φεουδαρχικές σχέσεις παραγωγής αναπτύχθηκαν εντός της αρχαίας σκλαβιάς, οι καπιταλιστικές εντός της φεουδαρχίας. Για παράδειγμα, ένας σκλάβος μπορούσε να δραπετεύσει από τον αφέντη του, για την πόλη και να γίνει ελεύθερος άνθρωπος. Σε κάποιο βαθμό είχε επιλογή. Οι «ελεύθερες πόλεις» αποτελούσαν κατά μία έννοια, ένα πρακτικό μοντέλο, του τι θα μπορούσε να είναι η νέα κοινωνία.

Το ελεύθερο λογισμικό θα μπορούσε να αποτελέσει, σε μερικά χρόνια, ένα είδος «προτύπου», ακόμα εν μέρει, μίας μετα-κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας. Το ελεύθερο λογισμικό μπορεί μόνο να είναι «σπέρμα» μιας νέας κοινωνίας, δεδομένου ότι δεν μπορεί να περιλάβει τη συνολική παραγωγή. Αποδεικνύει όμως , στην πράξη , ότι οι άνθρωποι μπορούν να παράγουν τα πιο σύγχρονα και προηγμένα προϊόντα χωρίς εμπορικές σχέσεις και χωρίς κράτος

Αυτή τη στιγμή, μόνο μία μικρή μειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού γνωρίζει τι είναι το ελεύθερο λογισμικό ακόμα και στις ανεπτυγμένες χώρες. Δύσκολα μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο. Αλλά ίσως τον παίξει στο μέλλον.

Ένα καλό παράδειγμα είναι το “Oscar project“. Είναι ένα πρόγραμμα για την σχεδίαση αυτοκινήτου με λογισμικό ανοικτού κώδικα. Ξεκίνησε στη Γερμανία και αναπτύχθηκε ώστε να ενσωματώσει και Αμερικανούς επαγγελματίες σχεδιαστές. (Οι οποίοι κάποια στιγμή σταμάτησαν την συμμετοχή τους. Στην αρχή το site ανέφεραν ότι έπρεπε να σταματήσουν χωρίς να μπορούν να πουν οτιδήποτε άλλο. Αργότερα ανακοίνωσαν ότι θα επιστρέψουν στις αρχές του 2004 χωρίς όμως να το πράξουν.) Απλώς φανταστείτε ότι το πρόγραμμα πραγματοποιείται και ότι θα μπορούσατε να το δείτε στο δρόμο και να πείτε : « Για δες αυτό το αμάξι, είναι ένα από τα καλύτερα και έχει σχεδιαστεί όχι με σκοπό το κέρδος αλλά για την ευχαρίστηση της δημιουργίας και της προσφοράς στην κοινότητα» Η πραγματοποίηση τέτοιων έργων μπορούν να προσφέρουν στην πεποίθηση ότι η νέα κοινωνία είναι εφικτή, πολύ περισσότερο από χιλιάδες βιβλία και εκδόσεις.

Κάθε κοινωνική μάχη των μισθωτών (όπως για παράδειγμα οι απεργίες και διαδηλώσεις στη Γαλλία, την άνοιξη του 2003, ενάντια στη μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος) έχει διπλό περιεχόμενο. Από τη μία πλευρά, την διεκδίκηση υψηλότερων μισθών ή την άρνηση χειροτέρευσης των εργασιακών σχέσεων και του επιπέδου ζωής, πάντα εντός του καπιταλιστικού συστήματος. Από την άλλη υπάρχει η τάση να τίθεται σε αμφισβήτηση η λογική του καπιταλισμού καθώς το επίπεδο ζωής καθορίζεται από την λογική του κέρδους. Οι δύο τάσεις συνυπάρχουν αν και η δεύτερη είναι γενικά πολύ αδύναμη. Η τελευταία εμφανίζεται πιο εύκολα όταν το κίνημα εξαπλώνεται μεταξύ εργατών διαφορετικών τομέων (όπως έγινε στη Γαλλία στη διάρκεια του ανοιξιάτικου κινήματος). Αλλά ακόμα και όταν εμφανίζεται, σύντομα εξασθενεί λόγω έλλειψης στόχου και την απουσία πίστης ότι μία νέα μετα-καπιταλιστική κοινωνία είναι εφικτή.

Ορισμένοι «μαρξιστές», ειδικά μετά τις ήττες στις δεκαετίες του 80 και του 90, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η πάλη των τάξεων είναι αδιέξοδη, τμήμα του αυτοελέγχου του κεφαλαίου. Πιστεύω ότι αυτό είναι λάθος. Η ανάπτυξη της πραγματικότητας του ελεύθερου λογισμικού, το γεγονός ότι μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντική και υπαρκτή εμπειρία, θα ανοίξει και υποκινήσει το επαναστατικό περιεχόμενο, το οποίο εμφανίζεται σε κάθε σημαντική κοινωνική μάχη.

Η πάλη των τάξεων και το ελεύθερο λογισμικό δεν αντιτίθενται μεταξύ τους, μπορούν να εμπνεύσουν η μια την άλλη.

Συμπεράσματα

Πολλοί χάκερς αγνοούν τον μαρξισμό ή χειρότερα τον ταυτίζουν με τον σταλινισμό. Θα απέρριπταν την ιδέα, ότι σε κάποιο βαθμό, δουλεύουν με μαρξιστικό τρόπο όταν αναπτύσσουν ελεύθερο λογισμικό. Είναι αυτό σημαντικό; Όχι ιδιαίτερα, τουλάχιστον προς το παρόν. Το πιο σημαντικό είναι η πραγματική δουλειά που κάνουν. Καθώς όμως το ελεύθερο λογισμικό θα μεγαλώνει την παρουσία του στην κοινωνική ζωή, τα ριζικά ερωτήματα θα εμφανιστούν και τότε αυτή η άγνοια θα είναι αδυναμία.

Στον τάφο του Μαρξ μπορεί να διαβάσει κανείς : « Οι φιλόσοφοι έχουν περιγράψει τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο. Το θέμα πάντως είναι να τον αλλάξουμε». Τα μέλη της κοινότητας του ελεύθερου λογισμικού αλλάζουν τον κόσμο. Αργά ή γρήγορα θα πρέπει να έχουν μία γενική φιλοσοφία της ιστορίας για να καταλάβουν όλες τις διαστάσεις και προοπτικές των πράξεών τους. Ίσως τότε ανακαλύψουν και αναπτύξουν τον μαρξισμό ως ένα εργαλείο της δουλειάς τους.