Παραθέτουμε στη wiki σελίδα μας μια αντιπροσωπευτική καταγραφή των ιστοσελίδων των κυριότερων πρωτοβουλιών, στην Ελλάδα, από τα κάτω οι οποίες δημιουργούν τον κόσμο που θέλουν μέσα στον κόσμο που θέλουν να ξεπεράσουν…

Λάβαμε το παρακάτω δελτίο τύπου από τον αρχαιολόγο Στέλιο Λεκάκη για την έναρξη λειτουργίας της πλατφόρμας “Μνημεία υπό Απειλή” που φιλοδοξεί να καταγράψει και να αποτιμήσει την αρχιτεκτονική κληρονομιά που βρίσκεται σε κίνδυνο. Παραθέτω το καλογραμμένο δελτίο τύπου που επεξηγεί τους στόχους του εγχειρήματος, τον τρόπο λειτουργίας και καλεί για συμμετοχή από οποιονδήποτε ενδιαφέρεται.

Μνημεία υπό Απειλή

Πρόγραμμα καταγραφής & αξιακής αποτίμησης

αρχιτεκτονικής κληρονομιάς σε κίνδυνο

Το πρόγραμμα Μνημεία υπό Απειλή (ΜυΑ) είναι ένα εγχείρημα συμμετοχικής επεξεργασίας δεδομένων σχετικά με την καταγραφή μνημείων αρχιτεκτονικής κληρονομιάς στην Ελλάδα που κινδυνεύουν και την αξιακή αποτίμησή τους με κριτήρια σχετικά με τις απειλές που αντιμετωπίζουν.

Με λίγα λόγια: Το τεράστιο αρχιτεκτονικό απόθεμα της Ελλάδας που χρονολογείται από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη περίοδο κινδυνεύει -όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια- από ανθρωπογενείς και φυσικές απειλές που διακυβεύουν ιστορικές, κοινωνικές, συγκινησιακές, αισθητικές, υλικές και άυλες αξίες, που αυτό φέρει. Ο μεγάλος αριθμός των μνημείων σε συνδυασμό με την έλλειψη σχεδιασμού και χρηματοδότησης, το περιορισμένο προσωπικό της Διοίκησης, την ελλιπή τεκμηρίωση για τα μνημεία, την περιορισμένη ενημέρωση του κοινού και άλλους παράγοντες, επιτείνουν τις απειλές με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος για καταστροφές, κατεδαφίσεις ή για ενέργειες συντήρησης και διατήρησης που δεν εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του μνημείου, της περιβάλλουσας κοινότητας και της ευρύτερης κοινωνίας.

Το πρόγραμμα Μνημεία υπό Απειλή φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια εκτεταμένη βάση δεδομένων καταγράφοντας με λεπτομέρεια μνημεία που κινδυνεύουν ανά την Ελλάδα, με σκοπό την ευαισθητοποίηση του κοινού, την παροχή πληροφοριών για τη στρατηγική και οικονομική διαχείρισή τους και την αναζήτηση δημιουργικών και αποτελεσματικών τρόπων προστασίας τους. Η ‘ανοιχτότητα’ του προγράμματος, σε επίπεδο τεχνικό (π.χ. ελεύθερη πρόσβαση και ευσύνοπτη θεώρηση της μέχρι τώρα δύσκολα διαχειρίσιμης πληροφορίας) και θεωρητικό (π.χ. δυνατότητα συμπερίληψης θεωρητικών εξελίξεων και κριτηρίων από συγγενείς προσπάθειες) σε σχέση με άλλα σχετικά προγράμματα στο εσωτερικό και το εξωτερικό, το καθιστά ιδιαίτερα δυναμικό και προσαρμόσιμο στις νέες εξελίξεις.

Η ιστοσελίδα www.mua.gr/ είναι ένας διαδραστικός κόμβος επικοινωνίας μέσω του οποίου οι πολίτες μπορούν να ενημερωθούν για μνημεία και πολιτιστικά τοπία στην Ελλάδα που βρίσκονται σε κίνδυνο αλλά και να συμμετέχουν προσθέτοντας ένα μνημείο ή πληροφορίες για μνημεία που γνωρίζουν. Οι πληροφορίες μετά από έλεγχο και διασταύρωση, θα αναρτώνται στην ιστοσελίδα. Παράλληλα, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο μελέτης για ερευνητές, συνοπτικής θεώρησης για κρατικούς φορείς και φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, εργαλείο συνεργασίας, παρέμβασης και ενημέρωσης για ΜΚΟ και ΜΜΕ αλλά και εργαλείο αποτελεσματικής χρηματοδότησης για πολιτιστικά ιδρύματα και χορηγούς.

Το πρόγραμμα υποστηρίζεται από ένα δίκτυο συνεργατών και φορέας υλοποίησης είναι η ΜΚΟ: Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, μέσω του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς. Η πρώτη φάση του Προγράμματος (Ιούνιος 2010-Ιούνιος 2011) χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα “Α.Γ. Λεβέντης” και το Ίδρυμα “Σταύρος Νιάρχος”.

Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε και εγγραφείτε στο www.mua.gr/

Αν θέλετε να συμμετάσχετε εθελοντικά στο πρόγραμμα, επικοινωνήστε μαζί μας στο info@mua.gr ή αφήστε το μήνυμά σας στο 2103225245

Συντελεστές του Προγράμματος

*Στέλιος Λεκάκης, Αρχαιολόγος – Σύμβουλος Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς: Διαχείριση Προγράμματος *Βασίλης Γκανιάτσας, Αρχιτέκτονας: Σύμβουλος διαχείρισης προγράμματος σε θέματα θεωρίας και μεθοδολογίας / μέλος ερευνητικής ομάδας *Ιωσήφ Ευφραιμίδης, Αρχιτέκτονας: Σύμβουλος διαχείρισης προγράμματος / μέλος ερευνητικής ομάδας  *Νίκη Μεγαλομμάτη, Αρχαιολόγος: Υπεύθυνη Ψηφιοποίησης δεδομένων * Honest Partners: Προγραμματισμός και υλοποίηση *Αλέξανδρος Σκαραμανγκάς, Γραφίστας: Σχεδιαστική και εικαστική επιμέλεια *Εθελοντές: Δημήτρης Παπαδέλης, Αρχιτέκτονας

Πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία του Douglas Rushkoff για τη μετάβαση σε έναν “ομότιμο κόσμο” από το Hello Etsy στο Βερολίνο πριν λίγες ημέρες:

Aκολουθεί κείμενο που λάβαμε με email από τον Αποστόλη Ξεκουκουλωτάκη, δημιουργού του Open Decentralized Society εγχειρήματος που στόχο έχει την αποκέντρωση και διαχείριση της πληροφορίας.

—

Η ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας οδήγησε στην ανάγκη για εξειδίκευση των μελών της κοινωνίας σε συγκεκριμένους επιστημονικούς κλάδους. Ως συνέπεια αυτής της εξειδίκευσης, για να αξιολογήσουμε τις πληροφορίες που δεχόμαστε, ελέγχουμε πόσο έμπιστη είναι η πηγή της πληροφόρησης. Αυτή η μη επιστημονική αξιολόγηση της πληροφορίας μας οδηγεί στο να ερωτηθούμε κατά πόσον είναι εφικτή η αξιολόγηση των πηγών – ατόμων της πληροφορίας.

Μπορούμε να αξιολογήσουμε έναν “ειδικό” όταν εμείς δεν είμαστε ειδικοί. Η κοινή λογική λέει πως δεν μπορούμε. Γι αυτό το λόγο, υπάρχουν μηχανισμοί οι οποίοι πιστοποιούν την ικανότητα ενός ειδικού. Θα αναφέρω μερικά παραδείγματα πιστοποίησης:

1» Το πτυχίο με μηχανισμό τις διάφορες μορφές εξέτασης στα πανεπιστήμια

2» Η αστυνομική ταυτότητα

3» Η δημοσίευση σε ένα επιστημονικό περιοδικό

3» Η δημοσίευση σε μια καλή εφημερίδα πιστοποιεί την ικανότητα του δημοσιογράφου, επιστήμονα

4» Η εμφάνιση σε ένα τηλεοπτικό κανάλι

Η ανάγκη λοιπόν για εξειδίκευση οδήγησε στη δημιουργία μηχανισμών πιστοποίησης. Η ύπαρξη όμως και το είδος των μηχανισμών καθορίζεται από οικονομικούς όρους, με λίγα λόγια η πιστοποίηση απαιτεί την ύπαρξη χρημάτων. Αυτό οδηγεί στον έλεγχο των μηχανισμών πιστοποίησης και ως συνεπεία τον έλεγχο της ροής της πληροφορίας.

Μπορούμε να κατασκευάσουμε ένα σύστημα πιστοποίησης το οποίο να είναι ελεύθερο, δωρεάν και να επιτρέπει την ίση μεταχείριση όλων των πολιτών ως φορείς πιστοποίησης με τέτοιο τρόπο ώστε αποκτούμε χρήσιμη πληροφορίας;

Πιστεύω πως ναι. Έχουμε ήδη ένα τέτοιο σύστημα με τη διάφορα ότι είναι μη αποδοτικό, αυτό της δια στόματος μεταφοράς πληροφορίας. Δεχόμαστε πληροφορίες από έμπιστους “φίλους η ειδικούς” και τη μεταδίδουμε σε άλλους φίλους λειτουργώντας παράλληλα ως φορείς πιστοποίησης. Αυτό το σύστημα είναι πάρα πολύ αργό και γι αυτό σε λίγες των περιπτώσεων ρωτάμε ένα φίλο να ρωτήσει ένα φίλο κλπ μέχρι να βρεθεί ένας ειδικός και να μας επιστρέψει την άποψη του μέσω αυτής της αλυσίδας πιστοποίησης.

Τι θα συνέβαινε αν αυτοματοποιούσαμε αυτό το σύστημα. Τότε εάν ρωτούσαμε η ροή θα ήταν άμεση και παράλληλα θα είχαμε αξιολογήσει την ροη έχοντας αξιολογήσει τον “φίλο μας η ειδικό” και ο φίλος μας τον φίλο του κλπ. Με αυτό τον τρόπο μετατρέπουμε μια μακρινή αδύνατη αξιολόγηση σε πολλαπλές εφικτές αξιολογήσεις. Μένει να δειχθεί από κοινωνιολογικής πλευράς ότι τέτοιου είδους μικρές αξιολογήσεις παρέχουν καλύτερη πληροφόρηση. Επίσης μας κάνει να αναρωτηθούμε εάν αυτή η αυτοματοποίηση θα αλλάξει τον ίδιο τον κοινωνικό ιστό.

Πρόκειται για απόσπασμα από την συζήτηση των An Architektur με τον Massimo De Angelis και τον Σταύρο Σταυρίδη
σε μετάφραση του xaris-xaris που αναδημοσιεύεται από www.rebelnet.gr. Το πλήρες κείμενο της πολύ ενδιαφέρουσας συζήτησης βρίσκεται εδώ.
————————————————–

An Architektur: Αλλά τότε πως μπορούμε να συσχετίσουμε τα κοινά και το commoning με την κρατική εξουσία; Αποτελούν τα κοινά ένα μέσο για την αντιμετώπιση ή την καταπολέμηση του κράτους, ή νομίζεται ότι τα κοινά χρειάζονται το κράτος ως εγγυητή της κοινωνικής δομής; Θα μπορούσε, τέλος στη θεωρία, το κράτος να διαλυθεί μέσω του commoning; Να γίνει αχρείαστο, θα μπορούσε έτσι να εξαφανιστεί; Σταύρο θα μπορούσες να αναφερθείς λεπτομερώς σε αυτό;

Σταύρος Σταυρίδης: Μερικές φορές έχουμε την τάση να αγνοούμε το γεγονός, πως ότι συμβαίνει στο αγώνα των κοινών είναι πάντα σχετιζόμενο με συγκεκριμένες καταστάσεις σε συγκεκριμένα κράτη, με τους αντιστοίχους ανταγωνισμούς τους. Ο καθένας πρέπει να θέτει τον εαυτό του σε σχέση με άλλες ομάδες στην κοινωνία. Και φυσικά οι κοινωνικοί ανταγωνισμοί λαμβάνουν πολλές μορφές συμπεριλαμβανομένου και αυτών που παράγονται ή προωθούνται μέσω διαφορετικών κοινωνικών θεσμών. Το κράτος δεν είναι απλώς μια μηχανή που βρίσκεται εκεί έξω και ρυθμίζει τις διάφορες πτυχές της παραγωγής ή τις διάφορες πτυχές της κατανομής της εξουσίας. Το κράτος πιστεύω αποτελεί τμήμα κάθε κοινωνικής σχέσης. Δεν αποτελεί απλώς ένα ρυθμιστικό μηχανισμό, αλλά επίσης παράγει μια δομή από θεσμούς που διαμορφώνουν την κοινωνική ζωή. Για να μπορέσουμε να αντισταθούμε σε αυτές τις κυρίαρχες μορφές κοινωνικής ζωής, πρέπει τελικά να αγωνιστούμε ενάντια σε αυτές τα δυνάμεις, οι οποίες στις κοινωνίες μας κάνουν το κράτος μια πολύ ισχυρή πραγματικότητα.

Στο σημερινό κόσμο, συχνά αντιλαμβανόμαστε την παγκοσμιοποίηση ως τη διαδικασία απονέκρωσης των κρατών κατά την οποία τα κράτη δεν είναι πλέον σημαντικά. Αλλά στην πραγματικότητα το κράτος είναι ο εγγυητής των αναγκαίων συνθηκών για την αναπαραγωγή του συστήματος. Είναι για παράδειγμα ο εγγυητής της βίας, το οποίο δεν είναι μικρό πράγμα. Η βία, αποτελεί ένα πολύ σημαντικό τρόπο αναπαραγωγής του καπιταλισμού, γιατί σε καμία περίπτωση δε ζούμε σε κοινωνίες όπου όλοι νομιμοποιούν τις καπιταλιστικές αξίες. Αντιθέτως, αυτές οι αξίες πρέπει διαρκώς να επιβάλλονται, συχνά δια της βίας. Το κράτος είναι επίσης ο εγγυητής της ιδιοκτησίας και των δικαιωμάτων στο έδαφος, τα οποία επίσης δεν είναι μικρό πράγμα, επειδή τα δικαιώματα ιδιοκτησίας εγκαθιδρύουν μορφές ελέγχου σε διάφορες πτυχές της ζωής μας. Οι διεκδικήσεις των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας αφορούν συγκεκριμένους τόπους οι οποίοι ανήκουν σε συγκεκριμένα πρόσωπα ή ιδρύματα, τα οποία μπορεί επίσης να είναι και διεθνείς εταιρείες. Το κράτος, ως εκ τούτου, δεν είναι πέρα από την παγκοσμιοποίηση, αποτελεί στην πραγματικότητα την πιο συγκεκριμένη διάταξη εξουσιών ενάντια στην οποία εμείς πρέπει να αγωνιστούμε.

Χτίζοντας Δίκτυα Αντίστασης

Σταύρος Σταυρίδης: Είμαι συνεπώς πολύ ύποπτος ή επιφυλακτικός για την ιδέα ότι εμείς μπορούμε να χτίσουμε τους δικούς μας μικρούς θύλακες της ετερότητας, τα δικά μας μικρά απελευθερωμένα οχυρά, τα οποία θα μας προστατεύουν από την εξουσία του κράτους. Δεν εννοώ ότι δεν είναι σημαντικό να χτίζουμε κοινότητες αντίστασης, αλλά αντί να τους διαμορφώνουμε ως απομονωμένους θύλακες, εμείς πρέπει να προσπαθήσουμε να τους δούμε ως δυνητικά δίκτυα αντίστασης, που συλλογικά εκπροσωπούν ένα μέρος του αγώνα. Εάν επιμένετε να πιστεύεται ότι μια μεμονωμένη κοινότητα με τα δικά της κοινά και τις περιφραγμένες της παραμέτρους μπορεί να αποτελεί ένα φρούριο μια απελευθερωμένης ετερότητας, τότε είναι βέβαιο ότι θα ηττηθείτε. Δεν μπορείς να αποφύγεις την καταστροφή που έρχεται από τη ισχύ του κράτους και των μηχανισμών του. Γι αυτό, εμείς χρειάζεται να παράγουμε συνεργασίες μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων και να κατανοήσουμε τους εαυτούς μας όχι μόνο ως μέλη αυτών των κοινοτήτων. Εμείς πρέπει περισσότερο να κατανοήσουμε τους εαυτούς μας ως μέλη διαφορετικών κοινοτήτων στη διαδικασία εξόδου.

An Architektur: Αλλά πως μπορεί αυτό να οργανωθεί; Με τι μπορεί αυτό τελικά να μοιάζει;

Σταύρος Σταυρίδης: Μια σύντομη απάντηση θα ήταν μια ομοσπονδία κοινοτήτων. Η λεπτομερέστερη απάντηση είναι ότι αυτό έχει να κάνει με τις συνθήκες του αγώνα. Νομίζω ότι δεν υποστηρίζουμε την αντικατάσταση του καπιταλιστικού κράτους από κάποιο άλλο είδος κράτους. Ερχόμαστε από τις μακρές παραδόσεις, μαζί κομμουνιστικές και αναρχικές που προσπαθούν για την καταστροφή του κράτους. Νομίζω ότι πρέπει να βρούμε τρόπους με τους σημερινούς αγώνες να μειώσουμε την παρουσία του κράτους, να υποχρεώσουμε το κράτος να αποσυρθεί, να αναγκάσουμε το κράτος να είναι λιγότερο βίαιο στις εκδηλώσεις του, να επιδιώξουμε την απελευθέρωση από το κράτος σε όλες του τις μορφές, οι οποίες συνδέονται με οικονομικές, πολικές και κοινωνικές εξουσίες. Αλλά, σίγουρα, το κράτος θα είναι εκεί μεχρι να συμβεί κάτι –όχι απλά νέα παζλ αγώνων, αλλά κάτι με ποιοτικά διαφορετική μορφή- το οποίο να παράγει μια νέα κοινωνική κατάσταση. Μεχρι τότε δεν μπορούμε να αγνοούμε την ύπαρξη του κράτους, διότι σχεδιάζει πάντα τις απαντήσεις του σε ότι επιλέγουμε να κάνουμε.

Nέο άρθρο στη wiki σελίδα μας.

O γνωστός “δάσκαλος” του Mαρξισμού David Harvey γράφει για το μέλλον των κοινών αγαθών. Aπό το Radical History Review, Issue 109, Winter 2011. Πρόκειται για μια αναδημοσίευση από τη μεταφραστική κοινότητα RebelNet.

Πρόκειται για μετάφραση του δοκιμίου του Michel Bauwens “The new triarchy: the commons, enterprise, the state” . Οι αναγνώστες ενθαρρύνονται να διαβάσουν το πρωτότυπο κείμενο στα αγγλικά. Οποιαδήποτε παρατήρηση στην προσπάθεια απόδοσης στα ελληνικά είναι όπως πάντα ευπρόσδεκτη.

———————————————————————————————-

Στο ίδρυμα p2p η κεντρική μας ενασχόληση είναι οι ομότιμες σχέσεις, δηλαδή η δυνατότητα μέσω της ελεύθερης συνεργασίας με τους γύρω μας να δημιουργήσουμε κοινή αξία. Θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε με πιο ειδικό τρόπο σύμφωνα με την δομική ανθρωπολογία του Alan Page Fiske, κοινοτικό διαμοιρασμό δηλ. την μη αμοιβαία ανταλλαγή του ατόμου με το σύνολο. Αυτό το σύνολο είναι που αποκαλούμε “κοινά” αγαθά.

Τα “κοινά αγαθά” θα μπορούσαν να χωριστούν με διαφορετικούς τρόπους, για παράδειγμα τοπικά, περιφερειακά ή παγκόσμια αλλά και σύμφωνα με την πόλωση σε ανταγωνιστικά ή μη ανταγωνιστικά. Τα κοινά αγαθά που είναι ανταγωνιστικά μπορεί να είναι ανανεώσιμα ή όχι αλλά σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να υπάρχουν κανόνες που να ρυθμίζουν την ανταλλαγή ανάμεσα σ’ αυτά και τους χρήστες τους, τα μέλη ή τους δημιουργούς τους. Στα πληροφοριακά κοινά παρά το ότι εξαρτώνται από μια ανταγωνιστική φυσική υποδομή προκειμένου να υπάρξουν, επικρατεί η μη ανταγωνιστική ή αντι- ανταγωνιστική διαχείριση και η μη αμοιβαία ανταλλαγή δεν είναι προβληματική.

Είναι συνηθισμένο να χωρίζουμε την κοινωνία σε τρεις τομείς και θέλουμε να δείξουμε πως η νέα, ομότιμη δυναμική που απελευθερώνεται από τις δικτυακές υποδομές, αλλάζει τις σχέσεις ανάμεσα σ’ αυτούς τους τομείς

Στο σημερινό σύστημα του γνωσιακού καπιταλισμού κυρίαρχος είναι ο ιδιωτικός τομέας που απαρτίζεται από τις εταιρείες και τις επιχειρήσεις και απασχολείται με την ανταγωνιστική συσσώρευση κεφαλαίου. Το κράτος επικεντρώνεται στην προστασία αυτής της διαδικασίας. Παρότι η κοινωνία των πολιτών μέσω των πολιτών θεωρητικά είναι κυρίαρχη και επιλέγει το κράτος, στην πράξη τόσο η κοινωνία των πολιτών όσο και το κράτος βρίσκονται κάτω από την κυριαρχία του ιδιωτικού τομέα.

Ασφαλώς αυτό δεν είναι για να ισχυριστούμε ότι το κράτος είναι ένα απλό εργαλείο των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Κατά την άποψή μου εκπληρώνει τρεις αντιφατικές λειτουργίες. Η πρώτη είναι να προστατεύει το σύνολο του συστήματος κάτω από την επικυριαρχία των ιδιωτικών επιχειρήσεων και αυτό ορίζεται με μια ισορροπία δυνάμεων όχι μόνο μεταξύ των διαφόρων τομέων των ιδιωτικών επιχειρήσεων αλλά επίσης και από την κοινωνική ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των επιχειρήσεων και της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Μόνο όταν αυτή η ισορροπία διαταραχθεί σοβαρά το κράτος είτε μετατρέπεται σε ένα ιδιωτικό εργαλείο μιας επικρατούσας κλίκας επιχειρηματιών, ή γίνεται σχετικά ανεξάρτητο όπως για παράδειγμα το φασιστικό κράτος.

Έτσι στην πρώτη λειτουργία σαν προστάτης του συνολικού συστήματος κάτω από την ηγεμονία του κεφαλαίου θα πρέπει να προσθέσουμε δύο ακόμα λειτουργίες. Είναι προστάτης της κοινωνίας των πολιτών εξαρτώμενο από τη δύναμη και τα επιτεύγματα των κοινωνικών κινημάτων και τέλος προστάτης, των δικών του ιδιαίτερων συμφερόντων.

Μέσα στον εικοστό αιώνα είδαμε ιστορικά τρία σενάρια. Στον φασισμό το κράτος επιτυγχάνει σημαντική αυτονομία από τον ιδιωτικό τομέα που μπορεί να μετατραπεί σε υπηρέτη του. Στο κράτος πρόνοιας το κράτος προστατεύει την κοινωνική ισορροπία και διαχειρίζεται τα επιτεύγματα των κοινωνικών κινημάτων και τέλος, το νεοφιλελεύθερο ή κράτος της αγοράς εξυπηρετεί περισσότερο άμεσα τα συμφέροντα του χρηματιστικού τομέα.

Κάθε τομέας έχει επίσης τους δικούς του βασικούς θεσμούς και μορφές ιδιοκτησίας

Το κράτος διαχειρίζεται έναν δημόσιο τομέα κάτω από την δική του ιδιοκτησία

Ο ιδιωτικός τομέας κάτω από το καθεστώς της ατομικής ιδιοκτησίας επιδιώκει το κέρδος παραβλέποντας τις κοινωνικές και φυσικές εξωτερικότητες και χρησιμοποιεί την ηγεμονία του στην κοινωνία προκειμένου να χρησιμοποιήσει και να κυριαρχήσει στο κράτος. Η κοινωνία των πολιτών διαθέτει κάποια δύναμη αλλά τα μέλη της βρίσκονται σε μειονεκτική θέση εξαιτίας της έλλειψης ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής.

Ωστόσο η κοινωνία των πολιτών έχει επίσης μια σχετική δύναμη μέσω της δυνατότητάς της να δημιουργεί κοινωνικά κινήματα, ενώσεις πολιτών, πολιτικά κόμματα, το εργατικό κίνημα, κινήματα ταυτότητας και επι μέρους κινήματα και ιδιαίτερα μετά τη δεκαετία του ’60 μη κερδοσκοπικές οργνώσεις προσανατολισμένες σε ιδιαίτερα ζητήματα. Κατά τον βιομηχανικό και γνωσιακό καπιταλισμό, οι θεσμοί των φυσικών κοινών αγαθών εξαφανίστηκαν και τα κοινά αγαθά έπαψαν να είναι παίκτες στην δυαδική πάλη μεταξύ του κρατικού και του ιδιωτικού τομέα, επηρεαζόμενα από τη σχετική δύναμη ή αδυναμία της κοινωνίας των πολιτών και των κινημάτων της.

Ο καπιταλισμός ιστορικά αποτέλεσε ένα εκκρεμές μεταξύ του ιδιωτικού και του κρατικού τομέα με τα κοινά αγαθά σχεδόν ανύπαρκτα στη διαμάχη για περισσότερη ή μικρότερη κρατική παρέμβαση.

Σήμερα αυτός ο συσχετισμός μεταβάλλεται, κατά την εκτίμησή μου εξαιτίας δύο παραγόντων. Το πρώτο είναι η περιβαλλοντική κρίση δηλαδή η διακινδύνευση της βιόσφαιρας εξαιτίας της δράσης των “εγωιστικών” παικτών της αγοράς. Ο δεύτερος, είναι ο ρόλος των νέων ψηφιακών κοινών αγαθών.

Ο πρώτος παράγοντας είναι ασφαλώς η συνεχιζόμενη καταστροφή της βιόσφαιρας μέσω της ρύπανσης, της εξάντλησης των φυσικών πόρων, την καταστροφή της βιοποικιλότητας, την κλιματική αλλαγή και όλα τα συσχετιζόμενα θέματα. Γίνεται συνεχώς ολοένα και πιο σαφές ότι η καπιταλιστική επιχείρηση της οποίας το DNA της την κάνει ανήμπορη να ενδιαφερθεί για εξωτερικότητες , και η μηχανή της αέναης αύξησης της οποίας αποτελεί εξάρτημα βάζουν σε διακινδύνευση τον πλανήτη. Την ίδια ώρα η ιδέα των οικονομιών που ανήκουν στο κράτος έχει χάσει την λάμψη της σαν εναλλακτική. Όλ’ αυτά οδηγούν στην αναβίωση της ιδέας των κοινών αγαθών της φύσης, καθώς όπως έχουν δείξει οι μελέτες της Ε. Οστρομ η αποτελεσματική διαχείριση των κοινών πόρων (σαν κοινά αγαθά) προστατεύει το περιβάλλον από την καταστροφή.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η ανάδυση των ψηφιακών κοινών αγαθών. Είναι η εμπειρία της δημιουργίας γνώσης, πολιτισμού, λογισμικού και σχεδίων από ένα συνδυασμό εθελοντικής συνεισφοράς, επιχειρηματικών συμπράξεων και κοινωφελών οργανισμών που διασφαλίζουν την προστασία των απαραίτητων υποδομών. Αυτή η εξέλιξη επανεισάγει την ιδέα των κοινών αγαθών για όλους και χωρίς εξαιρέσεις και όπου όλοι μπορούν δυνητικά να συμμετέχουν. Έχει επίσης μειώσει δραστικά τα έξοδα παραγωγής, διανομής και συντονισμού της άυλης αξίας που ωστόσο αποτελεί τον πυρήνα της φυσικής παραγωγής, καθώς το ότι πρόκειται να κατασκευαστεί, χρειάζεται πρώτα να σχεδιαστεί. Επανεισήγαγε επίσης την έννοια της εργασίας μέσα σε μια κοινότητα σαν βασική εμπειρία για τουλάχιστον ένα δισεκατομμύριο χρήστες του διαδικτύου. Τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας είναι άμεσα και αποδεδειγμένης ωφέλειας και αποτελεσματικότητας σε βαθμό που υπερκέρασαν και τους ανταγωνιστές τους στην ιδιωτική οικονομία. Επίσης προσέφερε τη δυνατότητα να ξαναφανταστούμε νέους τρόπους για την δημιουργία και την προστασία των φυσικών κοινών αγαθών.

Η συνδυασμένη αποτυχία του κρατισμού το 1989 και της αυτοαποκαλούμενης ιδεολογίας της ελεύθερης αγοράς το 2008 και η παράλληλη ανάδυση των ομότιμων πρακτικών και των κοινών αγαθών από την άλλη πλευρά, επανατοποθέτησε την εναλλακτική αυτή στην ατζέντα.

Η ομότιμη παραγωγή μας δίνει μια προωθημένη εικόνα του πως περίπου θα μοιάζει μια κοινωνία προσανατολισμένη στα κοινά αγαθά. Στο επίκεντρό της θα βρίσκονται τα κοινά αγαθά και η κοινότητα που θα συμβάλει στην παραγωγή και συντήρησή τους είτε με εθελοντές είτε με υπαλλήλους που πληρώνονται από επιχειρήσεις. Γύρω από τα κοινά αγαθά αναδύονται επιχειρήσεις που αντλούν απ’ αυτά αξία προκειμένου να λειτουργήσουν στην αγορά, αλλά επίσης φροντίζουν για τη συντήρηση και την επέκταση των κοινών αγαθών στα οποία στηρίζονται. Ένας τρίτος εταίρος είναι οι κοινωφελείς οργανώσεις που συντηρούν της απαραίτητη για την διενέργεια της συνεργασίας υποδομή. Οι δημόσιες αρχές μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο αν επιθυμούν να υποστηρίξουν υπάρχοντα ή να δημιουργήσουν νέα κοινά αγαθά, εξαιτίας της αξίας που έχουν για την κοινωνία.

Τα μη ανταγωνιστικά κοινά αγαθά δεν κινδυνεύουν από την εξάντληση του φυσικού τους αποθέματος και έτσι δεν είναι απαραίτητοι ειδικοί οργανισμοί διαχείρισης, αλλά χρησιμοποιούν μορφές ομότιμης ιδιοκτησίας και ειδικές άδειες που εξασφαλίζουν ότι το κοινό αγαθό δεν μπορεί να ιδιωτικοποιηθεί και ότι οποίοι χρησιμοποιούν τα κοινά αγαθά σαν βάση καινοτομίας και βελτίωσης, τις επιστρέφουν στα κοινά αγαθά.

Ωστόσο τα ανταγωνιστικά αγαθά και τα κοινά αγαθά που εξαντλούνται χρειάζονται έναν θεσμό διαχείρισης.
Μιλώντας γενικά, κοινά αγαθά που δεν δημιουργούνται (όπως για παράδειγμα τα ψηφιακά κοινά αγαθά) είναι αυτά που κληρονομούνται από την φύση ή από τις προηγούμενες γενεές με την πίστη και τη διασφάλιση ότι η χρήση τους δεν θα οδηγεί στην καταστροφή τους με τρόπο που θα εξασφαλίζεται η δυνατότητα να παραδοθούν στους μεταγενέστερους.

Ο κατάλληλος θεσμός για τέτοιου είδους κοινά αγαθά είναι τα trusts, μορφές συνεταιρισμών που δεν μπορούν να αγγίξουν το αρχικό τους “κεφάλαιο”, αλλά αποστολή τους αποτελεί να το συντηρήσουν.

Έτσι σχηματίζεται η νέα τριαρχία:

- Το κράτος, με την κρατική ιδιοκτησία και αντιπροσωπευτικούς μηχανισμούς διακυβέρνησης (στη καλύτερη των περιπτώσεων)
- Τον ιδιωτικό τομέα, με τις εταιρείες και την ατομική ιδιοκτησία
- Τα κοινά αγαθά, με τα trust (η τους κοινωφελείς οργανισμούς) που αποτελούν κοινή ιδιοκτησία όλων των συμμετεχόντων

Η ανάδυση της ομότιμης δυναμικής και των κοινών αγαθών δεν σημαίνει ότι η κοινωνία θα αλλάξει αμέσως ριζικά. Πιστεύω ότι θα υπάρξουν διαδοχικές φάσεις.

Σε μια πρώτη φάση, τα κοινά αγαθά απλώς αναδεικνύονται σαν μια επιπρόσθετη εναλλακτική. Καθώς αποδεικνύουν την αξία τους και δημιουργούν τα αντίστοιχα κινήματα που τα δημιουργούν τα υπερασπίζονται και οδηγούν στην εξάπλωσή τους αρχίζουν να μεταμορφώνονται σε έναν τομέα της κοινωνίας που αρχίζει να επηρεάζει το σύνολο. Τελικά, αγγίζει κάποιο σημείο όπου η ίδια η κοινωνία χρειάζεται να μεταρρυθμιστεί (ας αποκαλούμε αυτό το σημείο σημείο ισοτιμίας). Ωστόσο δεν είναι ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι η μορφή του κράτους που διαμορφώθηκε προκειμένου να εξυπηρετεί μια συγκεκριμένη ταξική δομή μπορεί επίσης να εξυπηρετεί και τη νέα δομή και έτσι σε κάποια στιγμή μια μετάβαση σε άλλη φάση θα είναι απαραίτητη.

Ας φανταστούμε τώρα μια βασισμένη στα κοινά αγαθά (δηλ. μετά από μια μετάβαση) κοινωνία.

-Στο επίκεντρό της θα βρίσκονται τα κοινά αγαθά, αντιπροσωπευόμενα από trusts και κοινωφελείς οργανώσεις, που θα υπερασπίζουν τον κοινό πλούτο προς όφελος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών.

-Ορισμένα κοινά αγαθά ενοικιάζονται για χρήση στους επιχειρηματίες. Με άλλα λόγια οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά ο βασισμένος στην συνεχή ανάπτυξη καπιταλισμός όχι. Είναι απίθανο ότι οι παραδοσιακές επιχειρήσεις που δεν λαμβάνουν υπόψιν τους τις εξωτερικότητες θα συνεχίσουν να υπάρχουν χωρίς αλλαγές. Το ποιο πιθανό είναι ότι αυτές οι επιχειρηματικές μορφές θα επηρεάζονται από κοινά αγαθά και ότι μέρος του κέρδους τους θα διοχετεύεται σε άλλους στόχους που σχετίζονται με την συντήρηση των κοινών αγαθών. Επίσης αρκετές απ’ αυτές μπορεί θα ανήκουν στους παραγωγούς και όχι σε κάποιο αφηρημένο κεφάλαιο (ασφαλώς μετά τη φάση μετάβασης)
- Το κράτος θα συνεχίσει να υπάρχει, αλλά θα έχει μια ριζικά διαφορετική φύση. Οι περισσότερες από τις λειτουργίες του θα έχουν μεταφερθεί στους θεσμούς διαχείρισης των κοινών αγαθών, αλλά καθώς οι θεσμοί αυτοί θα ενδιαφέρονται κυρίως για τα δικά τους κοινά αγαθά και όχι για το γενικότερο καλό, θα εξακολουθεί να υπάρχει η αναγκαιότητα να υπάρχουν δημόσιες αρχές που θα εγγυώνται το σύνολο του συστήματος, θα ρυθμίζουν διάφορα  κοινά αγαθά και θα προστατεύουν τους συμμετέχοντες στις κοινότητες από παρενοχλήσεις. Στο σενάριο αυτό το κράτος δεν εξαλείφεται αλλά μεταμορφώνεται και παρ’ όλο που μπορεί οι αρμοδιότητές του να συρρικνώνονται πολύ, οι εναπομείνασες λειτουργίες είναι εκδημοκρατισμένες και βασισμένες στη συμμετοχή των πολιτών.

Στο όραμά μας, είναι η βασισμένη στην κοινωνία των πολιτών ομότιμη παραγωγή μέσω των κοινών αγαθών που είναι ο εγγυητής της παραγωγής αξίας από τον ιδιωτικό τομέα, και ο ρόλος του κράτους σαν κράτος “εταίρος” είναι να καθιστά δυνατή την δημιουργία κοινού πλούτου. Το νέο ομότιμο κράτους, αν και πολλοί μπορούν να το θεωρήσουν σχήμα οξύμωρο, θα υπάγεται στην υπηρεσία των κοινών αγαθών, όπως ακριβώς είναι τώρα για τον ιδιωτικό τομέα. Ένα τέτοιο κράτος, αν προβλέπουμε σωστά, θα έχει ένα πολύ πιο μετριασμένο ρόλο απ’ ότι το κράτος μιας κλασσικής κοινωνίας με κράτος, με πολλές από τις δραστηριότητές του να έχουν αναληφθεί από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συνδεόμενες με διαδικασίες παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Η τριαρχία αυτή αποτελεί τον θεσμικό πυρήνα που αντικαθιστά το δίπολο μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού  που χαρακτηρίζει το καπιταλιστικό σύστημα που αποτελεί σήμερα το κυρίαρχο πρότυπο οργάνωσης.

Πρόκειται για απόσπασμα της συνέντευξης του Michael Hardt στο Dln που δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο του Δικτύου για την Ψηφιακή Απελευθέρωση. Για το πλήρες κείμενο της συνέντευξης μπορέι κανείς να ανατρέξει εδώ

————————————————————————

DLN: Τόσο χθες, όσο και συχνά εξ όσων διαβάζω, δέχεστε κριτική από τη μαρξιστική αριστερά για τον τρόπο με τον οποίο διαβάζετε το Κεφάλαιο. Είπατε χθες ότι το ζήτημα δεν είναι πώς μετράει ο Μαρξ τα πράγματα, αλλά τι ποιότητες τους δίνει. Θα θέλατε να μας εξηγήσετε;

Hardt: Όταν ο Μαρξ αναλύει την καπιταλιστική οικονομία, δεν νοιάζεται για το πού βρίσκονται οι περισσότεροι εργάτες. Την εξετάζει σε μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η βιομηχανία δεν αντιπροσωπεύει το κυρίαρχο μοντέλο παραγωγής. Απασχολεί μια μικρή μερίδα του εργατικού δυναμικού. Βλέπει σε αυτήν, όμως, την αυξανόμενη τάση του καπιταλισμού. Αυτό πρέπει να κοιτάξουμε και σήμερα. Όχι πού βρίσκονται οι εργαζόμενοι, αλλά ποιες είναι οι ποιότητες της παραγωγικής μας ζωής που γίνονται σιγά-σιγά κυρίαρχες.

Κατά τη γνώμη μου, και του Negri, αυτές αφορούν την αυξανόμενη παραγωγή άυλων αγαθών, η οποία οδηγεί τις εξελίξεις σήμερα. Τόσο η παραγωγή ιδεών και γνώσης, όσο και η παραγωγή επιρροών και κοινωνικών σχέσεων. Και είναι κυρίαρχη αυτή η τάση ακριβώς επειδή ακόμα και η παραδοσιακή βιομηχανία ή η αγροκαλλιέργεια «πληροφοριοποιούνται» -αποκτούν επικοινωνιακά χαρακτηριστικά.

Η ικανότητά μας να κατασκευάζουμε κοινωνικές σχέσεις είναι πιο σημαντική από ποτέ για το κεφάλαιο. Και μπορεί να πνίγεται μέσα στο κυρίαρχο παραγωγικό παράδειγμα, όμως θυμίζει πολύ την ισχύ που οι βιομηχανικοί εργάτες είχαν κατά το 19ο αιώνα, η οποία επίσης πνιγόταν μέχρι να γίνει συνειδητή. Διακόσια χρόνια πριν ο κόσμος πίστευε ότι οι βιομηχανικοί εργάτες είναι βλάκες. Πώς θα μπορούσαν να οργανωθούν για οτιδήποτε, αφού ήξεραν να κάνουν μηχανικά ένα πράγμα μονάχα; Το εργατικό κίνημα βρήκε τον τρόπο να μετατρέψει αυτή τη δύναμη σε δύναμη κοινωνικής αλλαγής. Πρέπει να επαναλάβουμε την εμπειρία του εργατικού κινήματος στο νέο πλαίσιο παραγωγής.

DLN: Αν αναφέρεστε στις νέες τεχνολογίες, θα σας έλεγε κανείς ότι, ναι, αυτό είναι σωστό για τον Πρώτο Κόσμο, όχι όμως και για τον πεινασμένο Τρίτο Κόσμο.

Hardt: Κι όμως, είναι. Δείτε τον πόλεμο των σπόρων στην Ινδία ενάντια στη Μονσάντο. Πρόκειται για έναν πόλεμο πληροφοριών, των γενετικών πληροφοριών ενός καρπού, για την ιδιοκτησία των οποίων ερίζουν ανταγωνιστικές δυνάμεις. Μιλάμε για άυλα αγαθά τα οποία έχουν παραχθεί από παραδοσιακούς πληθυσμούς, από αγροτικές κοινότητες κ.ο.κ. Είναι σημαντικό να δούμε ποιοι είναι οι κύριοι ανταγωνισμοί που εκδηλώνονται σήμερα γύρω από τα ζητήματα της ιδιοκτησίας. Ακόμα κι αν το δείτε από τη στενά νομική σκοπιά, οι πιο πιεστικοί και δυναμικοί ανταγωνισμοί εκδηλώνονται γύρω από την άυλη ιδιοκτησία, τα πνευματικά δικαιώματα, τις πατέντες κ.ο.κ. Αυτά είναι τα όπλα που χρησιμοποιεί το κεφάλαιο σήμερα για να απαλλοτριώσει τον πλούτο που παράγεται σε όλο τον πλανήτη.

Δείτε ακόμα τις υπηρεσίες. Τι κάνει, για παράδειγμα, ένας υπάλληλος τηλεφωνικού κέντρου; Προσφέρει πληροφορίες, οι οποίες δημιουργούν κοινωνικές σχέσεις με έναν πολύ περιορισμένο και ελεγχόμενο τρόπο. Όταν κάποιος εργάζεται στον τομέα των υπηρεσιών, επίσης, δημιουργεί κοινωνικές σχέσεις. Η πρόκληση είναι πώς να οργανωθούν διαφορετικά αυτές οι παραγωγικές ικανότητες, ώστε να υπηρετούν άλλους στόχους από την παραγωγή κέρδους για το κεφάλαιο.

DLN: Οι εργάτες όμως είχαν συνείδηση κοινωνικής τάξης στον βιομηχανικό κόσμο…

Hardt: Και έτσι πέτυχαν σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή να υιοθετήσουν ένα φορντιστικό παράδειγμα που επέτρεψε σταθερή απασχόληση και κοινωνικές εγγυήσεις.

DLN: Σήμερα, όμως, όλο και περισσότερο, το βασικό χαρακτηριστικό της εργασίας είναι η επισφάλεια, η οποία λειτουργεί διαλυτικά.

Hardt: Έχετε δίκιο, αυτό είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό της εργασίας σήμερα, καθώς και μια προοδευτικά καταστροφική διάχυση του χρόνου εργασίας μέσα στην ημέρα. Μειώνεται όλο και περισσότερο η διάκριση ανάμεσα σε αυτό που αποκαλούμε δουλειά και ελεύθερος χρόνος.

DLN: Και βέβαια βλέπουμε εκμετάλλευση της ζωής σε περισσότερα πεδία. Πώς γίνεται αυτό;

Hardt: Γίνεται ταυτόχρονα στα υψηλά και τα χαμηλά επίπεδα της ζωής μας. Στα υψηλά, εταιρείες όπως η Microsoft και η Google διατηρούν χώρους εντός των εταιρειών στους οποίους προσφέρουν στους εργαζομένους τους υπηρεσίες, όπως γυμναστήρια, χώρους μασάζ, μικρούς κοιτώνες και κάνουν τα πάντα για να κρατάνε τους εργαζομένους τους εντός. Να κάνουν τη δουλειά τους ταυτόσημη με τη ζωή τους. Οπότε η δουλειά είναι η ζωή. Αντίστοιχα κάποιος που εργάζεται σε καθεστώς επισφάλειας και το πρωί είναι κούριερ, φύλακας σεκιούριτι τη νύχτα κ.ο.κ. Ούτε κι αυτός μπορεί να διακρίνει τη δουλειά του από τη ζωή του.

Αυτό σημαίνει πως κάποιος εκμεταλλεύεται μια δύναμη, ενώ το αντικείμενο της εκμετάλλευσης αποξενώνεται από αυτήν. Αυτό είναι για εμένα λοιπόν το πολιτικό ερώτημα. Ποια είναι αυτή η νέα δύναμη την οποία εκμεταλλεύεται το κεφάλαιο και πώς μπορούμε να την οργανώσουμε και να την πολιτικοποιήσουμε;

DLN: Πώς δημιουργείται όμως ταξική συνείδηση σήμερα; Δεν έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες.

Hardt: Είναι αλήθεια ότι το βιομηχανικό περιβάλλον προσέφερε ένα συνεκτικό πλαίσιο συνειδητοποίησης και οργάνωσης. Οι νέες συνθήκες παραγωγής δεν έχουν αυτή τη συνοχή. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο επιχειρήσαμε με τον Negri να πούμε ότι η Μητρόπολη είναι για το πλήθος (multitude) ό,τι είναι το εργοστάσιο για την εργατική τάξη. Όπως μονάχα στο εργοστάσιο μπορούσε να παράγει η εργατική τάξη, μόνο στην πόλη υπάρχει σήμερα συσσώρευση κοινής γνώσης, σχέσεων, αξιών που επιτρέπουν αυτό το νέο καπιταλιστικό παράδειγμα παραγωγής.

Έπειτα, όπως το εργοστάσιο ήταν ο τόπος της εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης, έτσι και η Μητρόπολη είναι σήμερα ο τόπος της εκμετάλλευσης της παραγωγικής μας ικανότητας, να παράγουμε κοινωνικές σχέσεις και γνώση. Και όπως το εργοστάσιο ήταν ο τόπος της επανάστασης, έτσι και η πόλη είναι σήμερα ο τόπος της επανάστασης. Γι’ αυτό κιόλας αυτό το κοινό (common) πάρκο που φτιάχτηκε στα Εξάρχεια (Ναυαρίνου) εκφράζει τον αγώνα ενάντια στις μορφές που παίρνει η πόλη.

Ορίστε ένα παράδειγμα κατασκευής ανοιχτού χώρου που συνιστά επαναστατική πράξη ενάντια στη λογική με την οποία η πόλη αναπτύσσεται. Πρέπει να ανοίξουμε το πρίσμα και να δούμε πώς ευρύτερα περιβάλλοντα μπορεί να συνιστούν εργαστήρια οργάνωσης και τόπους της επανάστασης. Είναι δυσκολότερο, όμως η εμμονή στο εργοστάσιο είναι απλώς νοσταλγική.

DLN: Κρίσιμο ρόλο στην καπιταλιστική ολοκλήρωση παίζει βεβαίως η τεχνολογική εξέλιξη. Πίσω στη δεκαετία του ’90 η αριστερά ανέπτυξε μια τεχνοφοβία, η οποία εν πολλοίς τη συνοδεύει ακόμη. Δεν παράγει και ευκαιρίες όμως αυτή η αναδιάρθρωση των παραγωγικών σχέσεων που επιχειρεί διά των νέων τεχνολογιών ο καπιταλισμός;

Hardt: Ο Μαρξ στο Κεφάλαιο αναφέρει πως χρειάστηκε πολύ χρόνο η εργατική τάξη ωσότου συνειδητοποιήσει ότι εχθρός δεν ήταν οι μηχανές αυτές καθ’ αυτές αλλά οι ιδιοκτήτες τους και η χρήση τους μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα. Έπρεπε λοιπόν να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους και, αντί να καταστρέφουν τις μηχανές, να επιτεθούν στο σύστημα που κυριαρχεί επάνω τους μέσω αυτών. Σήμερα περνάμε, νομίζω, μια παρόμοια διαδικασία.

Στην εποχή του ήταν πολλοί αυτοί που κατήγγειλαν τη βιομηχανική εργασία ως απάνθρωπη και αλλοτριωτική για την ανθρώπινη φύση σε αντίθεση με τις αξίες της γεωργικής ζωής που θεωρούνταν οι μόνες «πραγματικές» και τη γεωργική παραγωγή που θεωρούνταν επίσης «πραγματική». Αυτό που ο Μαρξ είπε στην πραγματικότητα ήταν ότι «ναι, είναι, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και προς όφελος του ανθρώπου».

Οι μηχανές είναι διφορούμενες. Μπορεί να χρησιμοποιηθούν για εκμετάλλευση και έλεγχο, όσο και για απελευθέρωση. Το Ιnternet είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα γι’ αυτό. Είναι πράγματι κεντρικός ο χαρακτήρας των τεχνολογιών που χρησιμοποιεί ο καπιταλισμός.

Η δυσκολία της πολιτικής οργάνωσης και έκφρασης

DLN: Στην εποχή μας εμφανίζονται ad hoc δίκτυα πολιτών η κινημάτων που πετυχαίνουν κάτι, αλλά μετά εξαφανίζονται. Είναι ένα σοβαρό πρόβλημα για την αριστερά αυτό.

Hardt: Αυτή είναι η δυσκολία, πώς να οργανώσουμε τους εργαζομένους στις νέες μορφές εργασίας. Χρειαζόμαστε νέες μορφές, όχι μόνο για τα συνδικάτα αλλά και για το πολιτικό κόμμα. Στο μυαλό μου τουλάχιστον η σημερινή μορφή του είναι ξεπερασμένη. Χρειαζόμαστε όμως πολιτικούς οργανισμούς κάποιου είδους.

Σκέφτομαι δύο πράγματα: Το πρώτο ότι, όσο και να το ταλαιπωρήσουμε συζητώντας, αυτές οι μορφές θα προκύψουν στα κινήματα και στον αγώνα. Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να αναλύσουμε και να ερμηνεύσουμε τι συμβαίνει ήδη. Για παράδειγμα τα ανοιχτά δίκτυα (open) οργάνωσης πρέπει να βρούμε τρόπους να παραμένουν ενεργά για περισσότερο καιρό ή να καθίστανται μόνιμα.

Συζητάμε πολύ τα τελευταία χρόνια με τον Τόνι για τους θεσμούς των κοινών (commons). Και δεν εννοούμε γραφειοκρατικούς οργανισμούς, αλλά περισσότερο κοινωνικά ήθη και συμπεριφορές που διαρκούν. Το παρατηρούμε σε πολλά μέρη του κόσμου με τα κινήματα τα τελευταία δέκα χρόνια, να εμφανίζεται εκρηκτικά μια δύναμη στην αρχή και έπειτα να παραμορφώνεται. Η πρόκληση είναι να δημιουργηθούν μηχανισμοί συνέχειας. Κινήματα, εκδόσεις, περιοδικά, κοινωνικοί χώροι, φεστιβάλ, μικρά τοπικά κινήματα -μπορεί όλα μαζί να αποτελούν στοιχεία αυτού του πολιτικού εργοστασίου. Δεν υπάρχει ακόμα, αλλά μπορεί να δημιουργηθεί.