Γιώργος Παπανικολάου – Τα “Κοινά”: Σκέψεις για το χώρο from Re-public on Vimeo.

Βίντεο πολύ καλής ποιότητας της ομιλίας του Michel Bauwens στο University of Massachussets (Νοέμβρης 2008) για την ομότιμη παραγωγή, διακυβέρνηση και ιδιοκτησία. Το βίντεο αναμεταδόθηκε από τοπικούς τηλεοπτικούς σταθμούς.

Introduction to Peer Production from DPUIC on Vimeo.

Πρόσφατα ο Peter Barnes έγραψε μια ανοικτή προτροπή στον πρόεδρο Ομπάμα να ξεκινήσει την πολιτική του “Περιορισμού και μερίσματος” (“Cap and dividend“) των ρύπων από τα ορυκτά καύσιμα σε μια προσπάθεια να εισαχθούν στην οικονομία ρυθμίσεις που θα βοηθήσουν στη γρήγορη αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Το κείμενο είναι εξαιρετικά επίκαιρο μετά την δημοσιοποίηση των θέσεων της αντιπολίτευσης για την πράσινη ανάπτυξη και με την αναζοπύρωση των συζητήσεων για τον πράσινο φόρο και την αναδιανομή. Διαδυκτυακά ο διάλογος αυτός έχει ξεκινήσει στο wikipolitics.

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Tikkun και αναρτήθηκε στο On The Commons. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή η ιδέα του Peter Barnes προκρίθηκε σαν μια από τις τέσσερεις αξιολογότερες για τη χρονιά που πέρασε από το Newsweek.

Peter Barnes:

“Το 1934, ο Πρόεδρος Φραγκλίνος Ρούσβελτ ζήτησε από τη γραμματέα εργασίας, Frances Perkins, να σχεδιάσει ένα πλάνο για να υποστηριχθούν οι ηλικιωμένοι Αμερικανοί. “Κάντο απλό” της είπε, “τόσο απλό που ο καθένας θα μπορεί να το καταλάβει”. Ο νόμος της Κοινωνικής Ασφάλισης που υιοθετήθηκε μετά από ένα χρόνο, οδήγησε σε ένα εφυιές σύστημα συντάξεων για τους ηλικιωμένους που τους κράτησε μακριά από τη φτώχεια, εξαιτίας της απλότητάς του της δικαιοσύνης του και της καθολικότητάς του, επιβιώνοντας απ’ όλες τις προσπάθειες υπόσκαψής του.

Ένα σύστημα περιορισμού και μερίσματος είναι καλή πολιτική, καλή οικονομία και βασικό για την αποκατάσταση του πλανήτη. Αν το θεσπίσετε θα αποτελεί ένα επίτευγμα – υπογραφή που θα παραμείνει στη μνήμη συνδεμένο με εσάς, όπως η Κοινωνική Ασφάλιση συνδέθηκε με τον Ρούσβελτ.”

Ένα σύντομο βίντεο εξηγεί την βασική αρχή της ιδέας του “Περιορισμού και Μερίσματος” :

Πρόκειται για μια συνέντευξη του Michael Hardt, συγγραφέα (μαζί με τον Toni Negri) της “Αυτοκρατορίας” σχετικά με το υπο έκδοση βιβλίο τους “Common Wealth” (Κοινός πλούτος) στον Remi Nillsen. Πηγή είναι το Αγγλικό blog του p2p foundation. Παρατηρήσεις για βελτίωση της προσπάθειας μετάφρασης-απόδοσης είναι πάντα ευπρόσδεκτες.
—————————————————————–
Συνέντευξη:

Χρειαζόμαστε εναλλακτικές απέναντι στη σκέψη ότι οι μόνες επιλογές είναι η ατομική ή η δημόσια περιουσία” είπε στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Φόρουμ στο Malmö τον Σεπτέμβριο ο Michael Hardt όταν παρουσίασε το βιβλίο που έγραψε με τον Antonio Negri, “Common Wealth”. Το βιβλίο επεξεργάζεται λεπτομερώς τις θεωρίες του “Empire” και “Multitude”, εστιάζοντας στα “κοινά” σαν μια εναλλακτική στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό.

Remi Nilsen: Το νέο σας βιβλίο με τον Antonio Negri θα ονομάζεται “Κοινός πλούτος”.

Michael Hardt: Ναι, μόλις επιστρέψαμε το κείμενο στον εκδότη και έτσι απομένει ακόμα αρκετός χρόνος μέχρι να να εκδοθεί.

Ένας τρόπος που δουλεύουμε με αυτά τα βιβλία είναι ότι όταν τελειώνουμε ένα βιβλίο ξεκινούμε να το κριτικάρουμε. Έτσι όταν τελειώσαμε την αυτοκρατορία αισθανόμασταν ότι παρόλο που η έννοια του πλήθους ήταν κεντρική για εμάς και για το βιβλίο δεν την είχαμε αναπτύξει αρκετά ή τουλάχιστον με τον τρόπο που θα θέλαμε. Έτσι το επόμενό μας βιβλίο ήταν σχετικά με το “πλήθος”. Έτσι μετά απ´ αυτό το βιβλίο αισθανθήκαμε ότι η έννοια των κοινών ήταν κεντρική αλλά όχι επαρκώς αναπτυγμένη.

Δεν είναι ότι τα βιβλία μας πραγματεύονται μόνο ένα ζήτημα – τελικά καταλήγουν να πραγματεύονται πολλά ζητήματα – αλλά το σημείο αφετηρίας ήταν τα “κοινά”, ο κοινός πλούτος. Πολύ συχνά είμαστε ικανοί να δούμε τον κόσμο μόνο με τους όρους της ατομικής και της δημόσιας περιουσίας. Ο Μαρξ αναφέρει σε ένα συγκεκριμένο σημείο στα χειρόγραφα του 1844: “Η ατομική ιδιοκτησία μας έκανε χαζούς”. Και εν μέρει πράγματι μας έκανε χαζούς στο ότι δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα κοινά. Έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε ότι όχι μόνο η ατομική ιδιοκτησία αλλά και η δημόσια ιδιοκτησία μας έκανε χαζούς στο ότι είμαστε μόνο ικανοί να σκεφτόμαστε ότι η εναλλακτικές είναι είτε η ατομική ιδιοκτησία είτε η δημόσια ιδιοκτησία. Εν τούτοις μεγάλο μέρος του κόσμου εξακολουθεί να ανήκει στα “κοινά”. Υπάρχει εκτεταμένος διάλογος σχετικά μ’ αυτό τώρα αλλά η έννοια φαίνεται να εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στην προ-μοντέρνα της εκδοχή: τα κοινά, η κοινή γη, τα κοινά δάση κτλ. Αλλά ενδιαφερόμαστε περισσότερο για την παγκόσμια παραγωγή: ιδέες, εικόνες, κοινωνικές σχέσεις… πράγματα που είναι δύσκολο να ιδιωτικοποιήσεις. Που είναι αυτά που το πλήθος έχει σαν κοινά, τις διαμοιρασμένες (κοινές) δυνατότητες όπως η γλώσσα, που δεν μπορεί να ιδιωτικοποιήσει.

Ή ακόμα όταν ιδιωτικοποιούνται καταστρέφεται η παραγωγικότητά τους. Αν μια γλώσσα αποτελούσε ατομική ιδιοκτησία δεν θα ήταν επικοινωνιακή, αλλά κατά τον ίδιο τρόπο αν ελέγχεται από το κράτος χάνει την ικανότητά της να καινοτομεί.

Η γλώσσα είναι ένα καλό παράδειγμα γιατί καταστρέφεται πολύ γρήγορα από την ατομική ή την κρατική ιδιοκτησία. Ένα άλλο μικρότερο αλλά σημαντικό παράδειγμα είναι το διαδίκτυο, ο κώδικας και η πληροφορία. Το κίνημα του ανοικτού είχε πει εδώ και καιρό: η περίοδος του ελεύθερα προσβάσιμου κώδικα και της πληροφορίας ήταν η περίοδος της μεγάλης δημιουργικότητας και της επέκτασης των τεχνολογιών διαδικτύου και της ανάπτυξης. Καθώς τα πράγματα ιδιωτικοποιούνταν – τόσο η πληροφορία όσο και ο κώδικας – η δημιουργικότητα εμποδίστηκε. Αυτό που γενικότερα ο Negri και εγώ προσπαθούμε να κατανοήσουμε με την έννοια του βιοπολιτικού, ή αυτό που κάποιες φορές αδέξια αποκαλούμε άυλη παραγωγή, είναι για την ακρίβεια αυτό: ιδέες, πληροφορίες και κώδικας, αλλά και εικόνες, έννοιες και κοινωνικές σχέσεις. Μια από τις υποθέσεις που προσπαθούμε να αναπτύξουμε είναι ότι αυτός ο τρόπος παραγωγής σήμερα μεταβάλλεται σε κυρίαρχο, με τον ίδιο ή παρόμοιο τρόπο που η βιομηχανική παραγωγή έγινε σε μια προηγούμενη εποχή. Όλ’ αυτά τα προϊόντα είναι σκόπιμα “κοινά”. Δεν είναι ότι δεν μπορείς να να ιδιωτικοποιήσεις την πληροφορία ή τη γνώση, αυτό συνέβαινε πάντα, αλλά ότι : α) είναι δύσκολο να τα ιδιωτικοποιήσεις ή να τα κρατικοποιήσεις γιατί είναι απεριόριστα αναπαραγώγιμα και β) χάνουν την παραγωγική τους δυνατότητα όταν ιδιωτικοποιούνται.

Έτσι με τον ίδιο τρόπο που σκεφτόμαστε τα “κοινά” σαν ένα διαφορετικό τρόπο να σκεφτούμε την ατομική και την δημόσια περιουσία, θέλουμε να προσπαθήσουμε να οραματιστούμε έναν θεσμό “κοινών”. Τα κοινά σαν μια κοινωνική και πολιτική μορφή που αποτελεί εναλλακτική στη σκέψη είτε του καπιταλισμού είτε του σοσιαλισμού (καπιταλισμός σαν έκφραση της ατομικής ιδιοκτησίας και σοσιαλισμός σαν μια έκφραση της δημόσιας ιδιοκτησίας) που θα έκαναν τα “κοινά” την βάση ενός “κοινο-νισμού”: την θέσπισή των κοινών σαν κοινωνικό θεσμό.

Έτσι το βιβλίο που προετοιμάζουμε συνεχίζει την ανάλυση που κάνουμε εδώ και κάποιο καιρό, προσπαθώντας να κατανοήσουμε πώς μεταβλήθηκε η παραγωγή. Πιστεύω ότι με παραδοσιακούς όρους θα την αποκαλούσατε μια ανάλυση της ταξικής σύνθεσης: Τι είναι αυτό που οι άνθρωποι κάνουν κατά την εργασία; Πώς είναι οργανωμένη και δομημένη;

RN: Το βιβλίο συνεπώς θα παρουσιάζει μια περαιτέρω εξέταση της έννοιας του Μαρξ του “συλλογικού διανοουμένου” από τα Grundrisse, αλλά την ίδια στιγμή φαίνεται ότι υπάρχει μια αλλαγή στην κατεύθυνση των “κοινών” αντί για το “πλήθος” και της σχέσης με τις μοναδικότητες;

MH: Πιστεύω ότι με κάποιο τρόπο υπάρχουν νέες κατευθύνσεις σε κάθε βιβλίο, αλλά νιώθω ότι πρόκειται για μια τριλογία. Πρόκειται για μια διαδικασία 15 ετών που είχε σαν αποτέλεσμα τρία βιβλία και σε κάθε βιβλίο προσπαθούμε να διερευνήσουμε τα ερωτήματα που ανακύπτουν από το να κυνηγάμε κάποια ριζοσπαστική αφετηρία.

Μέρος της πρόκλησης είναι να αναγνωρίσουμε πως η πολλαπλότητα και τα “κοινά” δεν είναι απλώς συμβατά αλλά αμοιβαία απαραίτητα, αντί να έρχονται σε αντίθεση. Επειδή φυσιολογικά κάποιος σκέφτεται ότι η ενότητα και η διαφορά είναι εναλλακτικές, είτε έχεις το ένα είτε το άλλο. Εμείς πιστεύουμε ότι τα “κοινά” και η πολλαπλότητα είναι φιλοσοφικά συμπληρωματικά.

RN: Όταν λέτε ότι αυτός ο άυλος τρόπος παραγωγής γίνεται περισσότερο κυρίαρχος από τον βιομηχανικό, βλέπετε κάποια σύγκρουση αυτής της μορφής παραγωγής με την υπάρχουσα, κάνοντας τη σύγκρουση κυρίαρχη με την υπάρχουσα καπιταλιστική μορφή παραγωγής;

MH: Το βλέπω με τον εξής τρόπο. Η δημόσια και η ατομική ιδιοκτησία πηγαίνουν χέρι-χέρι, το κεφάλαιο έχει πάντα ανάγκη το κράτος και τους μηχανισμούς του. Και αυτό που αποκαλούμε καπιταλιστικά ή σοσιαλιστικά κράτη υπήρξαν διαφορετικά μείγματα ατομικής και δημόσιας ιδιοκτησίας. Από τη σκοπιά αυτή τα κοινά ανάμεσα σε αυτά τα δύο μοιάζουν πολύ κοντινότερα.

Ίσως ανησυχήσατε ότι υποβάθμισα την σύγκρουση με το κεφάλαιο τοποθετώντας τα πράγματα με αυτό τον τρόπο… Αλλά πιστεύω ότι η πολιτική μας εναλλακτική υποβαθμίστηκε όταν η μόνη λύση που μπορούμε να σκεφτούμε είναι να το κάνουμε δημόσια ιδιοκτησία.

Αφήστε με να δώσω ένα ελαφρά διαφορετικό παράδειγμα. Η καλύτερη ανάλυση που έχουμε για τον νεοφιλελευθερισμό – πέρα από τις αναλύσεις για τα δεινά της ιδιωτικοποίησης – μοιράζεται την αποδοχή ότι είναι απαραίτητο να επιβληθούν κρατικές λύσεις, δηλαδή είτε Κεϊνσιανά είτε σοσιαλιστικά μοντέλα. Σκεφτόμουνα αυτές που θαυμάζω περισσότερο που είναι της Naomi Klein, The Shock Doctrine, και του David Harvey A Brief History of Neoliberalism. Καμιά τους δεν αναφέρει με κατηγορηματικό τρόπο ποιά είναι η εναλλακτική και πιστεύω ότι η οποιαδήποτε κριτική του νεοφιλελευθερισμού πρέπει να αντανακλά τις εναλλακτικές που διαθέτουμε, σε τι θα ήσαν διαφορετικές από το νεοφιλελευθερισμό. Και οι δύο δείχνουν να συμπεραίνουν ότι κάποια μορφή κρατικής ρύθμισης και ελέγχου είναι η εναλλακτική. Αλλά πιστεύω ότι χρειαζόμαστε άλλες εναλλακτικές επειδή αυτή δεν με συναρπάζει. Θα πρέπει να υπάρχει κάτι καλύτερο και δεν το εννοώ αυτό με έναν απόλυτο τρόπο του τύπου “αν μπορούσαμε να απαλλαγούμε από το κράτος αύριο…”. Πρέπει να διευρύνουμε τις πολιτικές μας δυνατότητες.

RN: Τόσο στην “Αυτοκρατορία” όσο και στο “Πλήθος” ασκείτε κριτική στην έννοια της κυριαρχίας. Πολλές κριτικές έχουν υποστηρίξει ότι οι πόλεμοι στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν έχουν δείξει ότι οι κεντρικές θέσεις των βιβλίων είναι εσφαλμένες, για παράδειγμα ότι η αντίσταση στο Ιράκ βασίζεται στην ιδέα της εθνικής κυριαρχίας. Αλλά εξακολουθείτε να μην είστε πολύ ενθουσιώδης σχετικά με την αντίσταση και τις διακριτές της μορφές στο στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν;

MH: Ο εχθρός του εχθρού μας δεν είναι απαραίτητα και φίλος μας. Το γεγονός της υπαρκτής και αποτελεσματικής προσπάθειας απέναντι στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό δεν τους μετατρέπει αυτόματα σε καλούς. Και ακόμα με την περιορισμένη μου γνώση κάποιοι απ’ αυτούς μοιάζουν αρκετά τρομακτικοί.

Η υπόθεση στην “Αυτοκρατορία” – για την οποία ολοένα και περισσότερο πείθομαι, υπάρχουν άλλα πράγματα για τα οποία αμφιβάλλω ολοένα και περισσότερο – δεν είναι ότι τα εθνικά κράτη δεν έχουν σημασία, ή ότι οι λειτουργίες των εθνικών κρατών δεν είναι πλέον σημαντικές, αλλά μάλλον ότι πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι λειτουργούν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, ότι αποτελούν σημαντικά στοιχεία αυτής της δικτυωμένης δύναμης. Αυτό ήταν που μας οδήγησε στο συμπέρασμα ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να υποβάλουν την παγκόσμια τάξη, τελικά ότι κανένα εθνικό κράτος δεν μπορεί πλέον να το κάνει. Δεν είναι η περίπτωση ότι εάν οι ΗΠΑ δεν έχουν αρκετή δύναμη τότε η Κίνα, η Ρωσία ή κάποιο χαλιφάτο θα μπορεί. Όχι, οι όροι της κυριαρχίας, της πολιτικής τάξης, έχουν αλλάξει έτσι ώστε κανένα εθνικό κράτος να τις ελέγξει πλέον. Η φουρνιά του Bush, ο Cheney και ο Wolfowitz, σκέφτηκαν ότι θα μπορούσαν να δράσουν σαν ιμπεριαλιστές, ότι θα μπορούσαν να επιβάλουν την παγκόσμια τάξη. Και βλέπουμε σιγά-σιγά την επίδειξη της αποτυχίας τους, τον τελικό ενταφιασμό του μονοπολισμού: πρώτα με στρατιωτικές αποτυχίες, έπειτα με κοινωνικές και οικονομικές αποτυχίες στις ΗΠΑ. Τα εκλαμβάνω όλ’ αυτά σαν αποδείξεις του αδύνατου της εθνικής αρχής να επιβάλλει τη διεθνή τάξη.

Πρέπει λοιπόν να δημιουργήσουμε μια νέα έννοια της κυριαρχίας, ή πιθανόν μια διαφορετική λέξη από την κυριαρχία, που θα μας επιτρέπει να σκεφτόμαστε αυτή τη συνεργασία των δυνάμεων, των πολιτικά και οικονομικά επικρατών εθνικών κρατών με τις επιχειρήσεις και τους διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα κράτη έθνη δεν δεν είναι σημαντικά, ούτε ότι οι ΗΠΑ δεν είναι σημαντική δύναμη επικράτησης ή ότι η Βολιβία δεν είναι σημαντική σαν οριοθέτηση των γραμμών άμυνας, σημαίνει απλώς ότι θα πρέπει να νοούνται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο.

Όταν σκέφτεσαι σχετικά με τους αγώνες στη Βολιβία που οδήγησαν στη εκλογή του Evo, ένα από τα βασικά σημεία εκκίνησης ήταν ο πόλεμος του νερού το 2000. Ήταν μια τυπική ιστορία νεοφιλελεύθερης ιδιωτικοποίησης: η διεθνής τράπεζα είπε στη Βολιβιανή κυβέρνηση της εποχής ότι θα έπρεπε να ιδιωτικοποιήσουν τις υπηρεσίες ύδρευσης γιατί κόστιζαν περισσότερο απ’ όσο εισέπρατταν. Έτσι την πούλησαν σε μια κοινοπραξία ξένων εταιρειών που εξορθολογικοποίησηαν τις τιμές που σημαίνει ότι τις αύξησαν τις τιμές σ’ αυτό που πραγματικά κόστιζε και αυτό οδήγησε σε μαζικές διαμαρτυρίες. Απέναντι σε ποιο στρέφονταν οι διαδηλωτές; Στρέφονταν ενάντια στο Βολιβιανό κράτος αλλά δεν ήταν επίσης ενάντια στο Βολιβιανό κράτος. Ήταν ενάντια σε κάτι άλλο. Ήταν ενάντια στο στο Βολιβιανό κράτος στο βαθμό που αποτελούσε ένα στοιχείο του κυκλώματος διεθνών οργανισμών (του ΔΝΤ, της Διεθνούς τράπεζας), διεθνών επιχειρήσεων και επίσης, φυσικά, των ΗΠΑ και της επιβολής τους ενός συγκεκριμένου είδους νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής.

RN: Και αυτό αποτελεί την αντίληψή σας στην “Αυτοκρατορία”. Πολλή από την κριτική μετά την Αυτοκρατορία και το Πλήθος υπήρξε ότι ο πόλεμος του Ιράκ αποτέλεσε κλασσικό ιμπεριαλισμό. Ο πόλεμος του Ιράκ άλλαξε την βάση των αντιλήψεών σας;

MH: Όχι. Ίσως είμαι πεισματάρης ή τυφλός αλλά μόνο την ενίσχυσε. Οι Bush, Cheney, και Wolfowitz ήταν μεθυσμένοι με τη δύναμη ώστε μπορείς να αποδεχτείς ότι σκέφτηκαν ότι ήσαν περισσότερο δυνατοί απ’ όσο πραγματικά ήσαν. Αλλά και εκείνοι στην Αριστερά που πίστεψαν ότι οι Bush, Cheney, και Wolfowitz ήσαν περισσότερο δυνατοί απ’ όσο τελικά ήσαν, αυτοί είναι που πρέπει να κατηγορηθούν. Πιστεύω ότι υπήρξε ένα είδος βολέματος – και τώρα είμαι αχαρακτήριστα μετριοπαθής – σε αυτό: “Δεν χρειάζεται να σκεφτούμε νέες έννοιες, αποδεικνύεται ότι όλα είναι ακριβώς όπως τα σκεφτήκαμε, ότι ήταν απλώς ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ. Μπορούμε να χρησιμοποιούμε όλους τους παλιούς όρους!”. Συμπεραίνω ότι οι ίδιοι άνθρωποι μπορούν τώρα να αναγνωρίσουν ότι αυτή δεν ήταν η περίπτωση. Συμφωνώ μαζί σου ότι ο πόλεμος του Ιράκ ήταν μια κλασσική ιμπεριαλιστική προσπάθεια: ήταν μια κλασσική ιμπεριαλιστική προσπάθεια από έναν καραγκιόζη που έκανε λάθος. Το να δεις τον Bush σαν κάτι άλλο είναι σαν να μπερδεύεις τον Ναπολέοντα τον ΙΙΙ με το θείο του, όπως είπε χλευαστικά ο Μαρξ για τον λαό της Γαλλίας το 1850. Δεν σημαίνει ότι δεν είναι επικίνδυνοι, μπορεί να είναι ακόμα πιο επικίνδυνοι.

Αυτό που απέδειξε ο Bush και η ομάδα του είναι ότι ο ιμπεριαλισμός είναι νεκρός. Έδειξαν πόσο αδύνατο είναι. Αντί να σκεφτόμαστε ότι η φόρμα εξακολουθεί να ζει και απλώς χρειάζεται ένα νέο ηθοποιό, πιστεύω ότι η ίδια η φόρμα έχει αλλάξει.

RN: Η κατάσταση ση Γεωργία μοιάζει σαν μια αναβίωση του κλασσικού ιμπεριαλισμού του 19ου αιώνα: The situation in Georgia looks like a rerun of classical imperialism of the nineteenth century: ένας διαγωνισμός αναμεταξύ 4 ή 5 παικτών για τους οποίους ο Καύκασος ήταν το κεντρικό πεδίο δράσης. Δεν είναι ο ιμπεριαλισμός που επανέρχεται και ξαναζωντανεύει τώρα που έχουμε περισσότερους παίκτες αντί για μια μοναδική επικρατούσα υπερδύναμη;

MH: Αναμφισβήτητα αναβιώνει πολλές αναμνήσεις… Πιστεύω ωστόσο ότι ανασταίνεις τους νεκρούς όταν βλέπεις αυτούς τους απόηχους του παρελθόντος και έτσι χάνεις την σημερινή κατάσταση. Όταν μιλάμε για την “αυτοκρατορία” δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρχουν συγκρούσεις ανάμεσα στους αριστοκράτες της παγκόσμιας τάξης, ότι οι καπιταλιστικές ή πολιτικές κλίκες δεν πρόκειται να επιθυμούν μεγαλύτερο μερίδιο.

RN: Η τρέχουσα κρίση αφορά στην ατομική και στην δημόσια περιουσία με ένα πολύ ενδιαφέροντα τρόπο. Πώς βλέπετε την πρόσφατη ανάμειξη του κράτους σε ιδιωτικές εταιρείες;

MH: Ένα από τα πράγματα που βρίσκω ενδιαφέροντα είναι ότι οι ΗΠΑ με την νεοφιλελεύθερη προπαγάνδα τους, έχουν κάνει μια δραματική στροφή τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Τα γιατρικά και οι πρακτικές που οι ΗΠΑ κήρυσσε ή εξανάγκαζε άλλους να εφαρμόσουν οι ίδιες οι ΗΠΑ δεν τα χρησιμοποίησαν για τη δική τους κρίση. Το Αμερικάνικο κράτος παρενέβη, όχι μόνο για να προασπίσει την Αμερικανική οικονομία αλλά και τα συμφέροντα συγκεκριμένων καπιταλιστών αλλά και του καπιταλιστικού συστήματος σαν σύνολο. Έτσι για ακόμα μια φορά βλέπουμε αυτή τη σιωπηρή σχέση μεταξύ ατομικής και δημόσιας ιδιοκτησίας, τον κεντρικό ρόλο του καπιταλιστικού κράτους, την εξάρτηση του κεφαλαίου από την υποστήριξη μιας δομής εξουσίας.

Είναι δύσκολο να πούμε τι σημαίνει αυτό για εμάς. Δεν γνωρίζω αν η αποκαλούμενη “γενική θεωρία της κατάρρευσης” είναι ο σωστός τρόπος να καταλάβουμε τι συμβαίνει. Δεν νομίζω ότι η πίστη ή η ελπίδα ότι αυτό θα οδηγήσει σε γενικευμένη κατάρρευση είναι ο σωστός δρόμος που πρέπει να ακολουθηθεί.

RN: Θα μπορούσε αυτή η κρίση να αποτελεί αφετηρία για αυτό που αποκαλείτε στη Αυτοκρατορία “πραγμάτωση του πλήθους”, ότι το ίδιο το πλήθος θα αποτελέσει μια τάξη και εξαιτίας αυτού πολιτικό υποκείμενο;

MH: Υπάρχει αυτή η Μαρξιστική παράδοση που διαχωρίζει ανάμεσα στην υποκειμενική και την αντικειμενική κρίση. Η αντικειμενική κρίση, που που προκαλείται από το λειτουργικό κεφάλαιο (κυκλική κρίση κτλ) δεν αποτελεί κίνδυνο για τον καπιταλισμό σαν σύνολο. Αντίθετα η κρίση που είναι αποτέλεσμα της πίεσης της εργατικής τάξης – από μια επέκταση των επιθυμιών των προλετάριων, που μπορεί να οδηγήσει στην αύξηση των απαιτήσεων της εργατικής τάξης (κοινωνική ασφάλεια, πρόνοια, κτλ) – μπορεί να δημιουργήσει ανοίγματα που να γεννήσουν αυτόνομα έργα. Αλλά θα δίσταζα να υποστηρίξω ότι η οικονομική κρίση στη Wall Street είναι αποτέλεσμα της επέκτασής μας, της επέκτασης των κοινωνικών κινημάτων.

RN: Στις ειδήσεις τις τελευταίες εβδομάδες βλέπουμε την πολιτική ελίτ να εκφράζει τα συμφέροντά της περισσότερο ανοικτά. Στην πρόσφατη ιστορία έχουμε δει να συμβαίνουν φρικτά πράγματα όταν τα συμφέροντα του κεφαλαίου και της κυρίαρχης τάξης απειλούνται με ένα περισσότερο άμεσο τρόπο. Βλέπετε κάποιες κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση;

MH: Όπως ανέφερα προηγουμένως, οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον ικανές να επιβάλουν την παγκόσμια τάξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κατάσταση δεν είναι επικίνδυνη. Ένας πληγωμένος ελέφαντας μπορεί ακόμα να λιώσει ανθρώπους.

Μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ σε κάποιο βαθμό, μεταξύ των ‘30 και του σήμερα, είναι ότι δεν υπάρχει η κομμουνιστική απειλή. Δεν βλέπω την άνοδο του φασισμού σαν μια προεξέχουσα πλευρά της κρίσης. Διαφωνώ με πολλούς από τους φίλους μου που αποκαλούν τις ΗΠΑ φασιστικές, και το οποίο κάνουν με λόγους: βασανιστήρια, Abu Ghraib, εξωτερικοί πόλεμοι για την επίλυση εσωτερικών προβλημάτων … Αλλά για εμένα, αυτή η κατηγορία ή ο φόβος είναι ότι είναι μια άρση του κανόνα του νόμου και με κάποιους τρόπους του κανόνα του καπιταλισμού. Προτείνει μια μορφή κυριαρχίας που κατά κάποια έννοια είναι έξω από το κοινωνικό πεδίο και στέκεται από πάνω του. Τόσο στις πολιτικές όσο και στις θεωρητικές συζητήσεις των πρόσφατων χρόνων δόθηκε υπερβολική έμφαση στην κατηγορία της κυριαρχίας στην πολιτική ανάλυση, στην εξαιρετικότητα, στο κράτος της εξαίρεσης και κατά συνέπεια στη έλλειψη ανάλυσης αυτού που φαίνεται να είναι κεντρικό, αλλά συνηθισμένο, τα επίπεδα της καθημερινής ζωής: την λειτουργία του νόμου, του καπιταλισμού. Η εστίαση στο Guantanamo και το Abu Ghraib απομακρύνει την προσοχή από την πραγματική ουσία των σημερινών δυνάμεων εξουσίας. Αν οδηγούμασταν προς την κατεύθυνση του φασισμού, θα ήταν παρατηρήσιμο σε αυτά τα επίπεδα, ότι το κεφάλαιο και η κρατική εξουσία είναι δυσλειτουργικά στην καθημερινή ζωή. Αλλά η δύναμή τους φαίνεται να είναι αρκετά συμπαγής.

RN: Κατά τα τελευταία χρόνια εσείς και ο Negri εργαστήκατε αρκετά με τη “μητρόπολη”, μια μεταφορά που τοποθετεί την πολίτικη σκέψη στην καρδιά της αυτοκρατορίας, τη μητέρα πόλη της αυτοκρατορίας. Έχει μετατοπιστεί το πολιτικό πεδίο της αντίστασης από την περιφέρεια στο κέντρο;

MH: Η μητρόπολη αποτελεί κεντρικό θέμα στον “Κοινό πλούτο”. Η υπόθεση είναι ότι η μητρόπολη είναι για το πλήθος ότι και το εργοστάσιο για την εργατική τάξη. Η μεταφορά λειτουργεί σε διαφορετικά επίπεδα:

1) Σαν ένας τόπος παραγωγής, με την έννοια ότι η παραγωγή δεν είναι πλέον απομονωμένη στο εργοστάσιο, αλλά διαχέεται στην πόλη, στις κοινωνικές σχέσεις κτλ.

2) Σαν ένας τόπος εκμετάλλευσης και ιδιοποίησης, με τον ίδιο τρόπο που υπήρξε κάποτε το εργοστάσιο. Για παράδειγμα οι αξίες της κτηματαγοράς δεν καθορίζονται απ’ αυτό που βρίσκεται μέσα στο σπίτι αλλά από τα κοινά που παράγονται από τους ανθρώπους που μέσα στην πόλη: μια πολιτιστικά ποικιλόμορφη γειτονιά ή μια γειτονιά με πολλαπλές κοινωνικές εντάσεις ή μια πραγματικά βαρετή γειτονιά. Όλ’ αυτά αποτελούν ένα αποτέλεσμα της παραγωγής των κοινών που είναι ιδιοποιήσιμα από την αξία της ιδιοκτησίας. Μια παρηκμασμένη και φτηνή γειτονιά προσελκύει φοιτητές και καλλιτέχνες μετατρέπεται σε ένα cool μέρος με καφετέριες, γκαλερί και κλάμπ, στην συνέχεια οι πλούσιοι μετακομίζουν εκεί και η περιοχή μετατρέπεται σε πραγματικά βαρετή. Όλα είναι σχετικά με την ιδιοποίηση των κοινών.

3) Αποτελεί, όπως επισημαίνεις, το κέντρο των ιεραρχιών, όπως μια “μητρόπολη” κατά την αρχαία Ελληνική ή την Γαλλική αποικιοκρατική έννοια.

4) Και είναι ο τόπος του ανταγωνισμού, της επανάστασης. Η μητροπολιτική επανάσταση αποτελεί ένα χτύπημα κατά του καπιταλισμού αλλά επίσης μια επανάσταση απέναντι στη ίδια τη μορφή της πόλης. Ένα άμεσο παράδειγμα αποτελούν οι los piqueteros στην Αργεντινή μετά το 2000. Ενώσεις ανέργων εργαζομένων που δεν μπορούν να απεργήσουν στο εργοστάσιο επειδή δεν έχουν εργοστάσιο και έτσι αποφασίζουν να απεργήσουν στην πόλη, φράσσουν και μπλοκάρουν τους δρόμους. Με τον ίδιο τρόπο που η εργατική τάξη καταλάμβανε τα εργοστάσια, καταλαμβάνουν τους δρόμους. Ένα περισσότερο πολύπλοκο παράδειγμα αποτελεί η εξέγερση των les banlieues στο Παρίσι το 2005. Φυσικά οι νέοι των προαστίων εξεγέρθηκαν ενάντια στις ρατσιστικές ιεραρχίες, τους νέους εργασιακούς νόμους και την επισφάλεια γενικώς, αλλά αυτό συγκεκριμενοποιήθηκε σαν μια εξέγερση ενάντια στην πόλη. Τι κάψανε; Αυτοκίνητα, μέσα μεταφοράς, σχολεία – όλ’ αυτά αποτελούν σύμβολα ή τόπους που διαθέτει η πόλη σαν μέσα για τον αποκλεισμό και την υποταγή τους.

Η αναλογία είναι χρήσιμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι της υπαίθρου είναι χαζοί, αλλά μάλλον ότι έχει γίνει μια “μητροπολοποίηση” του συνόλου του κόσμου. Οι διαιρέσεις ανάμεσα στην πόλη και στην ύπαιθρο δεν είναι πλέον αυτές που ήσαν.

RN: Αλλά αυτό δεν αφορά μόνο τις Δυτικές κοινωνίες, η πόλη σαν μια πόλη παραγωγής και εξέγερσης, σαν ένα αποτέλεσμα της εξαγωγής της βιομηχανικής εργατικής τάξης, για παράδειγμα, στη Νοτιοανατολική Ασία;

MH: Στη Νοτιοανατολική Ασία, τουλάχιστον στις χώρες που γνωρίζω, υπάρχουν internet cafe σε κάθε γωνία, πολύ περισσότερο απ’ όσο στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Υπάρχει ωστόσο και “μητροπολοποίηση” της υπαίθρου με όρους ελέγχου, αλλά και του κόσμου με όρους επικοινωνίας. Σε αυτό το σημείο σκέφτομαι την αναλογία με αυτά που αναφέρει ο Μαρξ στην Μπρυμαίρ, όταν ασκεί κριτική στους Γάλλους χωρικούς των 1850 στο ότι ήσαν χαζοί γιατί δεν ήσαν ικανοί να αντιπροσωπεύσουν τους εαυτούς τους: ήσαν απομονωμένοι και δεν είχαν τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, του έλειπε η πληροφόρηση. Οι εργάτες, από την άλλη πλευρά, επικοινωνούσαν καθημερινά στο εργοστάσιο. Αυτή η διαίρεση έχει πάψει να υπάρχει.

Πρόκειται για μετάφραση του δοκιμίου του Michel Bauwens “P2P and feudal transition” που παρουσιάζει μερικές σκέψεις για τις ομοιότητες της μετάβασης από τη δουλοκτησία στη φεουδαρχία με τον καπιταλισμό προς την ομότιμη προοπτική.
——————————————————————————-

Σ’ αυτές τις σύντομες σκέψεις που είναι εμπνευσμένες από την ανάγνωση του γεμάτου με ερεθίσματα βιβλίου “Deep History” του David Laibman, δεν σκοπεύω να υποστηρίξω, όπως έχουν κάνει άλλοι, ότι πρόκειται να οδηγηθούμε σε μια μορφή νεο-μεσαίωνα ή μια νέα περίοδο σκοτεινών χρόνων. Μάλλον ότι υπάρχουν κάποιες ενδιαφέρουσες ομοιότητες μεταξύ της μετάβασης από την δουλεία στη φεουδαρχία και της μετάβασης του καπιταλισμού στις ομότιμες σχέσεις. Η δουλεία ήταν ένα σύστημα εκτατικής ανάπτυξης. Χαρακτηριζόταν από χαμηλή παραγωγικότητα από την οποία ένα μέγιστο πλεόνασμα αντλούνταν μέσω ενός συστήματος ελέγχου με υψηλό κόστος. Η ανάπτυξη συνέβαινε μέσω της επέκτασης στο χώρο, κατακτώντας γαίες και εξαντλώντας τους πληθυσμούς μέσω της σκλαβιάς και των φόρων υποτέλειας. Η ζωή των σκλάβων ήταν σύντομη, στις περιβάλλουσες περιοχές ο ανθρώπινος παράγοντας ήταν μειωμένος και πολύ συχνά παρατηρούνταν σημαντική ελάττωση του πληθυσμού. Ωστόσο υπήρχε πάντα ένα σημείο πέρα από το οποίο το κόστος της επέκτασης δεν αναπλήρωνε το κέρδος παραγωγικότητας για το σύστημα σαν σύνολο. Σ’ αυτό το σημείο οι Αυτοκρατορίες ξεκίνησαν να παραπαίουν και είτε αντικαθιστούνταν από κάποια άλλη, είτε κατακτούνταν από τους “Βαρβάρους” που τις περιτριγύριζαν, ή , στην μάλλον σπάνια περίπτωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αντικαθιστούνταν από ένα διαφορετικό σύστημα.

Η φεουδαρχία αναδύθηκε επειδή η καταρρέουσα εκτατική ανάπτυξη οδήγησε στην αναζήτηση για εντατική ανάπτυξη, δηλαδή περισσότερη παραγωγικότητα, αλλά αυτό μπορούσε να συμβεί μόνο μεταβάλλοντας εκ θεμελίων το κοινωνικό σύστημα. Ενώ το δουλοκτητικό σύστημα δεν μπορούσε να δώσει μεγαλύτερη παραγωγική αυτονομία στους σκλάβους, το νέο φεουδαρχικό σύστημα το κατόρθωνε. Η φεουδαρχία αποτέλεσε μια φυγή στο τοπικό, το φέουδο, αλλά μέσα στο φέουδο οι δουλοπάροικοι μπορούσαν πλέον να σχηματίσουν οικογένειες, να κρατούν ένα καθορισμένο σχετικό μερίδιο του προϊόντος που παρήγαγαν και ο χρηματικός φόρος ελαττώθηκε ριζικά. Όχι μόνο αναπτύχθηκε η αγροτική παραγωγικότητα και η καινοτομία στις μηχανές, αλλά οι παραγωγικές τάξεις ιδιοποιούνταν ένα μεγαλύτερο μέρος από την αξία που δημιουργούσαν (έτσι αρχικά, σε σύγκριση με το υπερπροϊόν που πήγαινε στην τάξη των δουλοκτητών, ήταν μάλλον μια χοντροκομμένη συμφωνία για τους νέους κυρίαρχους, με πολύ λιγότερο υπερπροϊόν για να δημιουργηθεί υψηλή κουλτούρα, τουλάχιστον για τα πρώτα 500 χρόνια μέχρι την πρώτη μεσαιωνική αναγέννηση).

Επίσης, και αυτό είναι σημαντικό, η φεουδαρχία παρήγαγε απευθείας αξία χρήσης και όχι για την νομισματική οικονομία. Έτσι η φεουδαρχία αποτέλεσε μια αναδιαμόρφωση των δύο βασικών τάξεων σε κάτι καινούργιο. Οι δουλοκτήτες έγιναν φεουδάρχες άρχοντες, οι δούλοι δουλοπάροικοι, αν και φυσικά οι νέοι άρχοντες προέρχονταν συχνότερα από τους Γερμανούς εισβολείς (και όπως παρατηρεί ο Foucault, ήταν οι γιοί της παλαιάς Ρωμαϊκής άρχουσας τάξης που έγιναν εκκλησιαστικοί ηγέτες και κληρικοί, κάνοντας μια συμφωνία με τους νέους βασιλιάδες).

Αυτό που θέλω να δείξω τώρα είναι πόσο παρόμοια είναι η δύσκολη θέση του σημερινού παγκόσμιου συστήματος. Μετά το 1989 και την πτώση των κρατικών σοσιαλισμών, ο καπιταλισμός έγινε παγκόσμιο σύστημα, χωρίς καμιά εξωτερικότητα. Παρόλο που υπάρχουν εκτεταμένες περιοχές του κόσμου που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περισσότερο, προσκρούει σε οικολογικά, ενεργειακά αδιέξοδα και προβλήματα περιορισμένων πόρων. Καταναλώνοντας ήδη δύο πλανήτες, είναι αδύνατο για την Κίνα και την Ινδία να επιτύχουν τα ίδια επίπεδα ανάπτυξης με τη Δύση, παρά την ταχύρρυθμη ανάπτυξή τους, γιατί αυτό θα απαιτούσε την κατανάλωση τεσσάρων πλανητών. Η διατήρηση ενός απεριόριστα αναπτυσσόμενου συστήματος σε ένα πεπερασμένο κόσμο υλικό κόσμο αποτελεί κάτι λογικά και φυσικά αδύνατο. Αυτό που σημαίνει είναι ότι τα όρια της εκτατικής ανάπτυξης έχουν επιτευχθεί, όπως ακριβώς συνέβη και με τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Αλλά με σιγουριά, μπορεί ο καπιταλισμός να μετατραπεί σε ένα τρόπο εντατικής ανάπτυξης, μεταβαλλόμενος σε μια γνωσιακή, βασισμένη στην εμπειρία οικονομία;

Όχι ακριβώς, γιατί αυτό που η σημερινή εξέλιξη μας λέει είναι ότι μόνο ένα μικρό κλάσμα της ανάπτυξης μέσα στην άϋλη σφαίρα μπορεί να μετατραπεί σε χρήμα. Στην ομότιμη παραγωγή, παράγουμε ξανά άμεσα για αξία χρήσης. Σε μια άυλη σφαίρα αφθονίας με οριακό κόστος αναπαραγωγής, όπου δεν υπάρχει ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, οι αγορές μπορούν να αναπτυχθούν μόνο στην περιφέρεια. Δυστυχώς για το σημερινό σύστημα, η μεταβολή στην άϋλη μεγένθυση, από την εκτατική στην εντατική ανάπτυξη, θα γίνει με ένα παρόμοιο τρόπο όπως έγινε από το δουλοκτητικό σύστημα στη φεουδαρχία, με εκ θεμελίων μετασχηματισμό της λογικής του συνόλου του συστήματος.

Υπάρχουν περισσότερες ομοιότητες. Μόλις σημειώσαμε τη στροφή στην πρωτοκαθεδρία της παραγωγής αξιών χρήσης. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι θα υπάρξει και μια στροφή στο τοπικό. Πράγματι, το παγκοσμιοποιημένο εμπόριο είναι μια συνάρτηση των φθηνών τιμών της ενέργειας, και όταν οι συνθήκες αυτές θα πάψουν να υπάρχουν, παράλληλα με την σμίκρυνση των παραγωγικών μηχανών, τα πλεονεκτήματα κλίμακας της μεγάλης συγκεντρωτικής παραγωγής θα τείνουν να εξαλειφθούν. (Θα επιχειρηματολογούσα ότι ενώ το κεφάλαιο εξακολουθεί να μοιάζει ότι είναι απαραίτητο, το μονοπώλιο που κατείχε στην οργάνωση και στη δυνατότητα να αγοράζει μεγάλης κλίμακας φυσικές μηχανές, διαβρώνεται συνεχώς). Αλλά η επανατοπικοποίηση της οικονομίας θα συνδυαστεί με την παγκοσμιοποίηση του πνευματικού πολιτισμού. Μόνο που αυτή τη φορά δεν θα αποτελέσει όχημα η Χριστιανική εκκλησία, αλλά το διαδίκτυο. Παγκόσμιες-τοπικές κοινότητες ανοικτού σχεδιασμού θα συνυπάρχουν με περισσότερο τοπικοποιημένες παραγωγικές κοινότητες και επιχειρήσεις.

Επίσης, παρόμοια με το φεουδαρχισμό είναι η αναδιαμόρφωση των τάξεων (ας το αντιδιαστείλλουμε με τη δημιουργία μιας νέας μέσης διαστρωμάτωσης στον φεουδαρχισμό, που μετέπειτα εξελίχθηκε στην αστική τάξη). Μέσα στην τάξη των κεφαλαιοκρατών, διακρίνουμε την ανάδυση της δικτυοκρατικής τάξης. Αυτή δεν βασίζεται πλέον στην ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και στη μίσθωση εργατών για την παραγωγή αξίας, αλλά μάλλον στη δημιουργία ιδιόκτητων πλατφορμών προκειμένου να γίνει εφικτή και να ενδυναμωθεί η ομότιμη παραγωγή. Στα συστήματά τους η αξία παράγεται από κοινότητες χρηστών, όχι πλέον από τους ίδιους. Δεν πουλούν εμπορεύματα, παρά μόνο την προσοχή αυτών που δημιουργούν αξία χρήσης στις πλατφόρμες. Στο επίπεδο των παραγωγών συμβαίνει επίσης μια αναδιαμόρφωση. Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς εργάτες που δεν κατείχαν μέσα παραγωγής και έπρεπε να πουλούν την εργασία τους, η αναδυόμενη τάξη των εργατών της γνώσης κατέχει ξανά τα μέσα παραγωγής της (δηλαδή τους εγκεφάλους και τους υπολογιστές, χρησιμοποιώντας το διαδίκτυο για να συντονίσουν τους εαυτούς τους σε νέα οργανωτικά πρότυπα, από ανοικτές κοινότητες σε δικτυωμένες μικρο εταιρείες. Αυτό που παραμένει ανοικτό με όρους μετάβασης, είναι η επακριβής διαμόρφωση των σχέσεων εξουσίας ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο δυνάμεις.

Κατά τη γνώμη μου η αναδιαμόρφωση θα γίνει ως εξής: θα υπάρξει μια μεταστροφή από την εκτατική υλική ανάπτυξη σε μια εντατική άυλη ανάπτυξη. Η κυρίαρχη λογική της δημιουργίας άυλης πολιτιστικής και πνευματικής αξίας σε αυτό τον επερχόμενο κόσμο του ανοικτού σχεδιασμού θα είναι η μη αμοιβαία ομότιμη παραγωγή. Στον κόσμο των περιορισμένων υλικών πόρων που χρειάζεται να κατανεμηθούν, ο καπιταλισμός της απεριόριστης ανάπτυξης θα αντικατασταθεί με νέες μορφές ομότιμα ενημερωμένων αγορών και διαφόρων βασισμένων στην αμοιβαιότητα σχημάτων.

Παρόλο που το νέο μετα-σύστημα είναι εκ θεμελίων διαφορετικό στη βασική του λογική με το φεουδαρχισμό, παρά τις κάποιες ομοιότητες, αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι η αλλόκοτη αναλογία της μετάβασης από τη δουλοκτησία στον φεουδαρχισμό και της αναμενόμενης του καπιταλισμού σε p2p.

Πρόκειται για μετάφραση του δοκιμίου του Michel Bauwens με τίτλο: “The Peer to Peer Manifesto: The Emergence of P2P Civilization and Political Economy”. Reality Sandwich, 2008. Retrieved from http://www.realitysandwich.com/the_peer_peer_manifesto_the_emergence_p2p_civilization_and_political_economy ; Original at Master New Media. Retrieved from http://www.masternewmedia.org/news/2007/11/03/the_peer_to_peer_manifesto.htm.

Ομότιμο Μανιφέστο: Η εμφάνιση του ομότιμου πολιτισμού και της ομότιμης πολιτικής οικονομίας

Η σημερινή πολιτική μας οικονομία είναι στηριγμένη σε ένα θεμελιακό λάθος. Βασίζεται στην παραδοχή ότι οι φυσικοί πόροι είναι απεριόριστοι και ότι η φύση αποτελεί ένα ατέλειωτο νεροχύτη. Αυτή η ψευδής παραδοχή δημιουργεί τεχνητή σπάνη για τους δυνητικά άφθονους πολιτιστικούς πόρους. Ο συνδυασμός αυτής της ψευδοαφθονίας με τη ψευδοσπάνη, καταστρέφει τη βιόσφαιρα και εμποδίζει την επέκταση της κοινωνικής καινοτομίας και του ελεύθερου πολιτισμού.

Σε μια ομότιμα οργανωμένη κοινωνία, η κατάσταση αυτή αναστρέφεται: οι περιορισμοί των φυσικών πόρων αναγνωρίζονται και η αφθονία των άυλων πόρων μετατρέπεται σε κεντρική αρχή λειτουργίας. Το όραμα της ομότιμης θεωρίας είναι το ακόλουθο:

1. Οι κύριες πνευματικές και πολιτιστικές αξίες θα παράγονται με μη αμοιβαία ομότιμη παραγωγή
2. Θα περιβάλλονται από μια μεταρρυθμισμένη, ομότιμα εμπνευσμένη σφαίρα υλικών ανταλλαγών
3. Η διαχείρισή του θα είναι παγκόσμια, από ένα ομότιμα εμπνευσμένο και μεταρρυθμισμένο κράτος και σύστημα διακυβέρνησης.

Εξαιτίας αυτών των χαρακτηριστικών, η ομότιμη προοπτική μπορεί να ειπωθεί ότι αποτελεί την κυρίαρχη λογική του διάδοχου πολιτισμού, και αποτελεί μια απάντηση και λύση της δομικής κρίσης του σύγχρονου καπιταλισμού.

Οι αγορές αρχίζουν να μετασχηματίζονται από τη λογική του καθαρού καπιταλισμού (παρασκευή εμπορευμάτων για ανταλλαγή προκειμένου να αυξηθεί το κεφάλαιο) σε λογικές όπου η λογική της ανταλλαγής εντάσσεται σε μια λογική σύμπραξης.

Σήμερα θεριεύει ένα πεδίο κοινωνικής συνεργασίας, που κάποιοι αποκαλούν ριψοκίνδυνη οικονομία, και αναδύεται για το μοίρασμα των φυσικών αγαθών.
Σήμερα το διαδίκτυο προσφέρει μια αξιόλογη κοινωνική δυναμική αποκλειστικά βασισμένη στην εθελοντική συμμετοχή για την παραγωγή κοινών αγαθών που γίνονται παγκόσμια διαθέσιμα σε όλους.

Η ομότιμη παραγωγή, διακυβέρνηση και ιδιοκτησία είναι περισσότερο αποδοτικές οικονομικά, πολιτικά, και με όρους διανομής απ’ ότι η κυβερνητική ή με σκοπό το κέρδος, γιατί φιλτράρει και εξαιρεί όλες τις λιγότερο παραγωγικές μορφές κινήτρων και συνεργασίας, και κρατούν μόνο την παθιασμένη παραγωγή και τα εσωτερικά κίνητρα.

Οι πλατφόρμες κοινωνικών μέσων που βλέπει κανείς να αναπτύσσονται ολόγυρα, επιβιώνουν πουλώντας την προσοχή του αναγνώστη, και όχι την αξία χρήσης που δημιούργησαν οι ίδιοι.
“Η συνειδητοποίηση ότι οι σύγχρονοι εργαζόμενοι δεν μετακινούνται μόνο από δουλειά σε δουλειά, αλλά και από δουλειές σε “μη-δουλειές” και ότι τελικά αυτό που είναι το πιο χρήσιμο και σημαντικό γι’ αυτούς (αλλά και για την αγορά και την κοινωνία) δεν είναι οι πληρωμένες δουλειές αλλά τα επεισόδια της παθιασμένης παραγωγής.”
Η ομότιμη διακυβέρνηση, εφόσον υποστηριχθεί από νέες κοινωνικοοικονομικές ρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένου του καθολικού βασικού εισοδήματος, θα μπορούσε να αποτελεί τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα θα κυβερνούν τους εαυτούς τους ενόσω δεσμεύονται για την επιδίωξη των σημαντικότερων ενδιαφερόντων και παθών τους.

Ομότιμο Μανιφέστο: Η εμφάνιση του ομότιμου πολιτισμού και της ομότιμης πολιτικής οικονομίας

1. Το σημερινό παγκόσμιο σύστημα χαρακτηρίζεται από μια βαθύτατα αντιπαραγωγική λογική της κοινωνικής οργάνωσης:

α. Βασίζεται σε μια εσφαλμένη αντίληψη αφθονίας σε ένα πεπερασμένο υλικό κόσμο. Έχει κατασκευάσει ένα σύστημα βασισμένο στην απεριόριστη ανάπτυξη, μέσα στα όρια πεπερασμένων πόρων.

β. βασίζεται σε μια εσφαλμένη αντίληψη σπάνης στον απεριόριστο άυλο κόσμο. Αντί να επιτρέπει το συνεχή κοινωνικό πειραματισμό και καινοτομία, ορθώνει επί σκοπώ νομικούς και τεχνικούς φραγμούς για να εμποδίσει την ελεύθερη συνεργασία μέσω του copyright, των νόμων για τα πνευματικά δικαιώματα, τις πατέντες κτλ

2. Συνεπώς, η πρώτη προτεραιότητα για έναν βιώσιμο πολιτισμό είναι να μετατρέψει αυτές τις αρχές στο αντίστροφό τους:

α. είναι απαραίτητο να βασίσουμε τη φυσική μας οικονομία αναγνωρίζοντας ότι οι φυσικοί πόροι είναι πεπερασμένοι, και να επιτευχθεί μια βιώσιμη σταθερής κατάστασης οικονομία.

β. πρέπει να διευκολύνουμε την ελεύθερη και δημιουργική συνεργασία και να ελαττώσουμε τους φραγμούς μιας τέτοιας ανταλλαγής μεταρρυθμίζοντάς το copyright και άλλους περιοριστικούς θεσμούς.

3. Οι ιεραρχίες, οι αγορές, ακόμα και η δημοκρατία, αποτελούν μέσα κατανομής περιορισμένων πόρων μέσω της εξουσίας, των τιμών ή της διαπραγμάτευσης. Δεν είναι απαραίτητες στη σφαίρα της δημιουργίας και ελεύθερης ανταλλαγής άυλης αξίας, που μπορεί να πραγματοποιηθεί με από κάτω προς τα πάνω μορφές ομότιμης διακυβέρνησης.

4. οι αγορές, σαν μέσα διαχείρισής περιορισμένων φυσικών πόρων, δεν αποτελούν παρά μόνο ένα από τα μέσα για την επίτευξη κατανομής, και χρειάζεται να διαχωριστούν από την ιδέα του καπιταλισμού, που αποτελεί ένα σύστημα απεριόριστης ανάπτυξης.

5. η δημιουργία άυλης αξίας, που χρειάζεται να γίνει κυρίαρχη σε έναν μετα-υλικό κόσμο που αναγνωρίζει τα πεπερασμένα όρια του υλικού, θα χαρακτηρίζεται από την περαιτέρω ενίσχυση του μη αμοιβαίου συστήματος της ομότιμης παραγωγής.

6. η ομότιμη παραγωγή αποτελεί ένα περισσότερο παραγωγικό σύστημα για την παραγωγή άυλων αξιών από την με σκοπό το κέρδος παραγωγή και στις περιπτώσεις του ασύμμετρου ανταγωνισμού μεταξύ κερδοσκοπικών εταιρειών και κοινωφελών θεσμών ή κοινοτήτων, οι τελευταίοι θα τείνουν να επικρατήσουν.

7. Η ομότιμη παραγωγή οδηγεί σε μεγαλύτερη κοινωνική ευτυχία γιατί:

α. βασίζεται στην ανώτερη μορφή κινήτρων του ατόμου, τα εσωτερικά θετικά κίνητρα

β. βασίζεται στην υψηλότερη μορφή συλλογικής συνεργασίας, συνεργική συνεργασία χαρακτηριζόμενη από τέσσερις νικητές (αμφότερους τους συμμετέχοντες στην ανταλλαγή, την κοινότητα, το παγκόσμιο σύστημα).

8. Η ομότιμη διακυβέρνηση, η από κάτω προς τα πάνω μορφή της συμμετοχικής λήψης αποφάσεων (μόνο όσοι συμμετέχουν αποφασίζουν) που εμφανίζεται σε ομότιμα έργα, είναι περισσότερο παραγωγική από την αντιπροσωπευτική δημοκρατία και θα έχει την τάση να ενισχύεται στην άυλη σφαίρα της παραγωγής. Ωστόσο μπορεί να αντικαταστήσει τις αντιπροσωπευτικές δομές μόνο στη σφαίρα της αφθονίας και θα αποτελεί μια συμπληρωματική μορφή της πολιτικής σφαίρας. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι πολιτικές δομές που δημιουργούν συγκλίσεις ανάμεσα στο ατομικό και στα συλλογικά συμφέροντα.

9. Η ομότιμη ιδιοκτησία, το νομικό και θεσμικό μέσο για την κοινωνική αναπαραγωγή των ομότιμων έργων, είναι εγγενώς περισσότερο “διανεμητική” τόσο ως προς την δημόσια ιδιοκτησία, όσο και ως προς την αποκλειστική ατομική ιδιοκτησία. Η ομότιμη ιδιοκτησία θα τείνει να αποτελεί την κυρίαρχη μορφή στο χώρο της άυλης παραγωγής (που συμπεριλαμβάνει το σχεδιασμό όλων των φυσικών προϊόντων)

10. Οι σχέσεις ομότιμων, σαν τη σχεσιακή δυναμική ανάμεσα σε ελευθέρους συντελεστές, και τα κατανεμημένα δίκτυα πιθανότατα θα αποτελέσουν την κυρίαρχη μορφή παραγωγής άυλης αξίας. Ωστόσο στη σφαίρα της σπάνης, η ομότιμη λογική θα έχει την τάση να ενισχύει μορφές ομότιμα ενημερωμένων αγορών, όπως το “δίκαιο εμπόριο” και στη σφαίρα της βασισμένης στη σπάνη πολιτικής της διαπραγμάτευσης ανάμεσα σε ομάδες, θα οδηγήσει σε ενίσχυση ομότιμα ενημερωμένων κρατικών μορφών, όπως μορφές διακυβέρνησης με πολλαπλούς ενδιαφερόμενους παράγοντες.

11. Ο ρόλος του κράτους θα πρέπει να εξελιχθεί από προστάτη των κυρίαρχων συμφερόντων και διαιτητή ανάμεσα στη δημόσια ρύθμιση και τις ιδιωτικές εταιρικές μορφές (μια συνεχής και αντιπαραγωγική δυαδική επιλογή), προς την μετατροπή του σε διαιτητή ανάμεσα στην τριάδα δημόσιας ρύθμισης, ιδιωτικών αγορών και άμεσης κοινωνικής παραγωγής αξίας. Για το τελευταίο, πρέπει να εξελιχθεί από το μοντέλο κράτους κοινωνικής πρόνοιας στο μοντέλο κράτους συνεταίρου, που παρεμβαίνει για να καταστήσει εφικτή και να ενδυναμώσει την άμεση κοινωνική παραγωγή αξίας.

12. Ο κόσμος της υλικής παραγωγής χρειάζεται να χαρακτηριστεί από:

α. βιώσιμες μορφές ομότιμα ενημερωμένων αγορών (πχ δίκαιο εμπόριο κτλ)

β. αναζωογονημένες μορφές αμοιβαιότητας και οικονομίας δώρων

γ. ένα κόσμο βασισμένο στην κοινωνική καινοτομία και τον ανοικτό σχεδιασμό, διαθέσιμο για τη φυσική παραγωγή σε όλο τον κόσμο

13. Η καλύτερη εγγύηση της διάδοσης της ομότιμης λογικής στον κόσμο της φυσικής παραγωγής είναι η κατανομή των πάντων, δηλαδή των μέσων παραγωγής στα χέρια ατόμων και κοινοτήτων, έτσι ώστε να μπορούν να ενταχθούν στην κοινωνική συνεργασία. Ενώ ο κόσμος της άυλης παραγωγής θα χαρακτηρίζεται από την ομότιμη λογική της μη αμοιβαίας γενικευμένης ανταλλαγής, ο ομότιμα ενημερωμένος κόσμος της υλικής παραγωγής θα χαρακτηρίζεται από εξελισσόμενες μορφές αμοιβαιότητας και ουδέτερης ανταλλαγής.

14. Χρειάζεται να μετακινηθούμε από μια κενή και αναποτελεσματική αντικαπιταλιστική ρητορεία, σε μια δημιουργική μετα-καπιταλιστική δημιουργία. Η ομότιμη θεωρία, σαν απόπειρα δημιουργίας μιας θεωρίας που επιτρέπει την κατανόηση της ομότιμης παραγωγής, διακυβέρνησης και ιδιοκτησίας και τα συνοδά παραδείγματα και συστήματα αξιών των ανοικτών και ελεύθερων, συμμετοχικών και προσανατολισμένων στα κοινά κοινωνικών κινημάτων, βρίσκεται στη μοναδική θέση να παντρεύει τις κύριες αξίες της Δεξιάς, την ελευθερία του ατόμου, με τις κύριες αξίες της Αριστεράς, την ισότητα. Στην ομότιμη λογική, το ένα είναι η προϋπόθεση του άλλου και ο συνεργατικός ατομισμός παντρεύει την ισότητα και την ελευθερία σε ένα πλαίσιο χωρίς καταναγκασμό.

15. Πρέπει να γίνουμε πολιτικά ευαίσθητοι σε αόρατες αρχιτεκτονικές εξουσίας. Στα κατανεμημένα συστήματα, όπου δεν υπάρχει προφανής ιεραρχία, η δύναμη είναι συνάρτηση του σχεδιασμού. Ένα τέτοιο σύστημα, ίσως το σημαντικότερο απ’ όλα είναι το νομισματικό, του οποίου ο ιδιοτελής σχεδιασμός προϋποθέτει η αγορά να είναι συνδεμένη με ένα σύστημα απεριόριστης μεγέθυνσης, και αυτός ο δεσμός πρέπει να σπάσει. Μια παγκόσμια μεταρρύθμιση του νομισματικού συστήματος, ή η διασπορά των νέων μέσων της άμεσης κοινωνικής παραγωγής χρήματος, αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις γι’ αυτή την αποδέσμευση.

16. Αυτή είναι η αλήθεια για την ομότιμη λογική και κοινωνικές σχέσεις:

α. Μαζί έχουμε τα πάντα

β. μαζί γνωρίζουμε τα πάντα

17. Προς το παρόν, ο κόσμος της εταιρικής παραγωγής ωφελείται από την θετική εξωτερικότητα της διάδοσης της κοινωνικής καινοτομίας (καινοτομία σαν μια αναδυόμενη ιδιότητα του ίδιου του δικτύου, όχι σαν ένα εγγενές χαρακτηριστικό του οποιαδήποτε στοιχείου), αλλά δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός ανταπόδοσης, οδηγώντας στο πρόβλημα της επισφάλειας. Τώρα που η παραγωγικότητα του κοινωνικού είναι πέρα από κάθε αμφισβήτηση, χρειαζόμαστε λύσεις που επιτρέπουν στο κράτος και στους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς να διαμορφώσουν μηχανισμούς ανταπόδοσης, όπως μορφές εισοδήματος που δεν είναι άμεσα συνδεμένες με την ιδιωτική παραγωγή πλούτου, αλλά ανταμείβουν την κοινωνική παραγωγή πλούτου.

Η ομότιμη καινοτομία: Ανοικτή γνώση έναντι ιδιωτικών συστημάτων

1. Ο νόμος του ασύμμετρου ανταγωνισμού: κάθε εταιρεία ή έθνος, που αντιμετωπίζει ένα κοινωφελή οργανισμό ο οποίος χρησιμοποιεί ανοικτές και ελεύθερες μορφές γνώσης, συμμετοχικές μορφές παραγωγής και προσανατολισμένες στα κοινά δεξαμενές γνώσης σαν ανταγωνιστή, θα τείνει να ηττηθεί απ’ αυτόν.

2. Κάθε έθνος ή εταιρεία που χρησιμοποιεί κλειστά και ιδιόκτητα πρότυπα γνώσης, δεν μπορεί να στηριχτεί σε συμμετοχικές κοινότητες για συν δημιουργία και δεν αναπτύσσει προσανατολισμένες στα κοινά δεξαμενές γνώσης, τείνει να ηττάται από αυτούς που υιοθετούν τέτοιες πρακτικές.

3. Για το λόγο αυτό χρειαζόμαστε προσεγγίσεις ενός κράτους συνεταίρου και πλατφόρμες που καθιστούν εφικτή και ενδυναμώνουν την κοινωνική παραγωγή αξίας χρήσης και μηχανισμούς μέσω των οπίων τα οφέλη της ιδιωτικής ιδιοποίησης της θετικής εξωτερικότητας της κοινωνικής καινοτομίας, μπορούν να ανταποδωθούν στις κοινότητες και να τις κάνουν περισσότερο βιώσιμες.

Ομότιμη οικονομία

1. Στην άυλη σφαίρα

α. Ελαχιστοποίηση της τεχνητής σπάνης στο πεδίο της πληροφορίας έτσι ώστε να μπορεί να παραχθεί σημαντική κοινωνική αξία και η άυλη ευδαιμονία να αντικαταστήσει τη λογική της υλικής συσσώρευσης

β. Οι δημόσιες αρχές υιοθετούν πολιτικές του κράτους συνεταίρου, προάγουν και ενδυναμώνουν την άμεση παραγωγή πλούτου.

2. Στην υλική σφαίρα

α. Εισαγωγή μιας πραγματικής κοστολόγησης στην υλική σφαίρα έτσι ώστε οι αγορές να μην δημιουργούν αρνητικές εξωτερικότητες στο φυσικό περιβάλλον. Αποσύνδεση της αγοράς από το σύστημα της απεριόριστης υλικής μεγέθυνσης.

Δημιουργία περισσότερο κατανεμημένης πρόσβασης στα μέσα παραγωγής (ομότιμα βασισμένη χρηματοδότηση, κατανεμημένη παραγωγή ενέργειας κτλ) έτσι ώστε η ομότιμη δυναμική να εισαχθεί στη σφαίρα της υλικής παραγωγής.

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί ένα εκτεταμένο σχόλιο του stoned στο ποστ με τίτλο fatal error. Αξίζει να το διαβάσουμε όλοι προσεκτικά και να αναρτήσουμε τα σχόλιά μας διαμορφώνοντας συλλογικά την πρόταση για την έξοδο από τη σημερινή κρίση των Βορειοατλαντικών κοινωνιών.

—————————————————–

“”Θεωρώ ότι το άρθρο αυτό με τον εμπνευσμένο τίτλο fatal error είναι έναυσμα για μια καινούργια πολιτική πρακτική, θραύσματα της οποίας αναδύονται από τα θραύσματα του αδιεξόδου μιας ανίκανης κυβέρνησης που πυροβολεί, μιας αντιπολίτευσης που κοροϊδεύει και των ΜΜΕ που προσπαθούν να διατηρήσουν με κάθε τρόπο αυτό το σάπιο status quo.

Λίγο πριν τις εκλογές του 2007, διατύπωνα σε σχόλια ενός ιστολογίου από τον ιστότοπο του ΕΛΛΑΚ, που ο blogger φρόντισε να διαγραφούν στη συνέχεια, τις βασικές κατευθύνσεις για μια αλλαγή στο διαρκές σκάνδαλο της Παιδείας με όχημα το Ελεύθερο Λογισμικό και ότι απαιτείται συντονισμένη δράση από κάτω και από τα πάνω για να υπάρξει αποτέλεσμα σε οποιαδήποτε απόπειρα αλλαγών. Επίσης διατύπωνα την θέση ότι δεν υπάρχει η παραμικρή ελπίδα να υπάρξει έστω και η παραμικρή πρόοδος σε ο,τιδήποτε. Δυστυχώς αυτη η θέση ισχύει ακόμα.

Χρειάζεται ανατροπή του σημερινού πολιτικού συστήματος. Γιατί διαφορετικά, το Κράτος θα συνεχίσει τη συνταγή προς την κατάρρευση, δηλαδή να είναι αποτελεσματικό υπέρ των Δυνατών και εναντίον των αδυνάτων.

Δεν μιλάμε για το τι θα γίνει μετά, αλλά ακριβώς για το τι απαιτείται να γίνει τώρα. Ο παρόντας χρόνος, το τώρα, για να είμαστε ρεαλιστές, οριοθετείται μέχρι την επόμενη γενική εκλογική αναμέτρηση.

Η αναδιανομή του πλούτου σε μια προτεινόμενη λύση, όπως αναφέρει το άρθρο, είναι το καίριο για τη βιωσιμότητά της. Πρόκειται για μία έκφραση του αιτήματος της δίκαιης κατανομής που, με δεδομένη την παραγωγική ικανότητα της κοινωνίας, παραδοσιακά έχει δύο ερμηνείες :

1) τη δίκαιη κατανομή ως πολιτικό αίτημα αφού έχει προηγηθεί η ιδιωτική συσσώρευση κεφαλαίου

2) τη δίκαιη κατανομή ως οικονομικό αποτέλεσμα της κοινωνικής ιδιοκτησίας.

Σήμερα το αίτημα αυτό έχει γίνει ιδιαίτερα πιεστικό και η ικανοποίησή του θα ήταν μια ανακούφιση για μια κοινωνία που λίγο πριν την οικονομική χρεωκοπία, είναι ήδη ξοφλημένη.

Η χρεωκοπία ορίζεται από ένα σχήμα με δύο όψεις: της ηγεμονίας των πολύπλευρων ατομικών δυνατοτήτων και της συλλογικής αποτυχίας. Πρόκειται για ένα σχήμα που επανέρχεται κυκλικά με την ατομική επιτυχία να είναι υπεύθυνη για τη συλλογική απαξίωση χωρίς αυτός που έχει επιτύχει να αισθάνεται ότι η επιτυχία του αποτελεί αδίκημα εναντίον της κοινωνίας. Αυτό το σχήμα πολιτικά χρεώνεται σε όλες τις ιστορικά κυρίαρχες πολιτικές εκδοχές του καπιταλιστικού συστήματος, παλιότερα στις όψεις του φασισμού, σήμερα στο θρίαμβο των δημοφιλών, με τη βία και πάλι, ιδεολογιών του νεοφιλελευθερισμού και της σοσιαλδημοκρατίας. Φαίνεται ότι η χρεωκοπία, στο καπιταλιστικό σύστημα, είναι η ενδογενής κατάληξη μιας πολιτικής ιδεολογίας.

Για τη λύση της παραπάνω αντίθεσης νομίζω ότι αυτό που απαιτείται και που το ομότιμο κίνημα μπορεί να εκφράσει είναι το αίτημα της κατανομής των μέσων παραγωγής στις κοινότητες ενδιαφερόντων. Το αίτημα αυτό αποδίδει αυτόματα τη δίκαιη κατανομή του πλούτου στη μικροκλίμακα της κοινότητας. Δεν απαιτείται δηλαδή η κρατική ή άλλη εκτός κοινότητας διαμεσολάβηση. Η κοινότητα αποφασίζει και διαθέτει την τεχνική δυνατότητα για να αποφασίζει για τη διανομή του πλεονάσματος.

Η έννοια της ομότιμης παραγωγής χρειάζεται να εισαχθεί στο πολιτικό λεξιλόγιο, από τους υποστηριχτές της και όχι από τους σημερινούς μεγαλοσχήμονες που παρελαύνουν στα media. Δεν είναι εύκολο, επειδή η εισαγωγή του ομότιμου χαρακτήρα εμπεριέχει την αλλαγή στις σημερινές σχέσεις ιδιοκτησίας, απαιτεί δηλαδή μια πολιτική οικονομία των κοινοτήτων.

Για να γίνει πράξη η ομότιμη παραγωγή με τους σημερινούς όρους της δημοκρατίας, απαιτούνται:

η βούληση του πολιτικού φορέα που θα υποσχεθεί την ομότιμη παραγωγή

το προσωρινό πέρασμα των υπηρεσιών κοινωνικού χαρακτήρα στο Κράτος

η ευθύνη της διαχείρισης από τους υποστηριχτές του ομότιμου κινήματος, ενός τηλεοπτικού σταθμού που θα εκφράζει το αίτημα της ανανέωσης του πολιτικού συστήματος προς την κατεύθυνση της ομότιμης παραγωγής.

μια νέα γενιά πολιτικών να εισέλθει στο Κοινοβούλιο, που να συμφωνήσει να κάνει πράξη, όχι επιλεκτικά ό,τι συμφέρει τους Δυνατούς, αλλά ένα σύνολο επίκαιρων αιτημάτων, που θα μετασχηματίζει σταδιακά, το δημόσιο τομέα, από μεσολαβητή για τη διοχέτευση χρηματικών ροών σε συμφέροντα, σε κοινωνικό τομέα, με τα πρώτα μόνιμα αποτελέσματα να είναι ορατά σε έναν ορίζοντα πενταετίας. Τα αιτηματα αυτά προϋποθέτουν μια τεχνολογική επανάσταση και ορισμένα από αυτά αφορούν:

τη μετάβαση από τη σημερινή αδιέξοδη κατάσταση σε μια κοινωνία παραγωγής πλούτου μέσα από τις δραστηριότητες ανεξάρτητων κοινοτήτων ενδιαφερόντων, που θα προκύψουν είτε με τη συνένωση των ατομικών δεξιοτήτων στην επίτευξη ορισμένων στόχων είτε με τον μετασχηματισμό του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

την καθολική εισαγωγή του Ελεύθερου Λογισμικού σε όλο το φάσμα της Δημόσιας Διοίκησης (κανένα κόμμα προς το παρόν δεν έχει εκφραστεί υπέρ ενός παρόμοιου μέτρου)

την ενίσχυση των κοινοτήτων με το άνοιγμα της πρόσβασης σε αυτές των δημόσιων πόρων και την συνδρομή ειδικευμένων δημόσιων λειτουργών στη διευκόλυνση του έργου τους

τη μετατόπιση του βάρους από την οικονομική ανάπτυξη στην κοινωνική ευημερία. Έχει διατυπωθεί από παλιά ότι το δεύτερο δεν προϋποθέτει το πρώτο.

την παραγωγή νομοθετικού έργου που να αποδομεί το σημερινό σύστημα κρατικών διεκολύνσεων και φορολογικών παροχών προς τον ιδιωτικό τομέα και να απαγορεύει οποιαδήποτε χρηματική επιδότηση προς τις κοινότητες

τη θέσπιση κινήτρων για την κάθετη και οριζόντια συνένωση δραστηριοτήτων των μικρομεσαίων παραγωγών, βιοτεχνών και εμπόρων στο πρότυπο των κοινοτήτων

την πλήρη ανατροπή του ιδεολογικού καθεστώτος που επικρατεί σήμερα στην εκπαίδευση με απομάκρυνση της Εκκλησίας, κλείσιμο των κολλεγίων, άρση της τεχνοφοβίας, παράλληλη ουσιαστική ενδυνάμωση των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, σταδιακή μεταφορά κεφαλαίων από τις μορφές της ιδιωτικής δευτεροβάθμιας παραπαιδείας στη δημόσια εκπαίδευση και εκσυγχρονισμό του περιεχομένου της εκπαίδευσης, ενίσχυση της πανεπιστημιακής έρευνας με βάση τις ανάγκες των κοινοτήτων

την αλλαγή της όψης των πόλεων της χώρας με αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις όπως αρμόζει σε έναν τρόπο ζωής φιλικό προς το περιβάλλον, την υποχρεωτικότητα της δημιουργίας μικρομονάδων σε όλες τις νέες, και ενθάρρυνση για τις παλιές, κατασκευές στην κατεύθυνση της ενεργειακής και βασικής διατροφικής αυτάρκειας, στη βάση της έξυπνης κατοικίας

την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό της λειτουργίας της

τη σταδιακή μεταφορά κεφαλαίων από τις ιδιωτικές μονάδες υγείας στη δημόσια υγεία και την κοινωνική μέριμνα, ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας των μονάδων υγείας

την άμεση και χωρίς όρους αλλαγή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος για τις βιομηχανικές
μονάδες-ρυπαντές

την προσθήκη θέσεων εκπροσώπησης των κοινοτήτων ενδιαφερόντων στα στρατηγικά κέντρα λήψης αποφάσεων των οργανισμών. Γενικότερα: τη σύνδεση της διοικητικής διαχείρισης με το αντικείμενο δραστηριότητας του οργανισμού

την πλήρη ανατροπή των σχέσεων εκμετάλλευσης στην αγροτική παραγωγή με αναδιάρθρωση των καλλιεργειών στη βάση της τοπικότητας, την ενθάρρυνση του σχηματισμού κοινοτήτων και μικρομονάδων στην περιφέρεια για την ήπια εκμετάλλευση της γεωργικής και ζωικής παραγωγής, τη θέσπιση συμφωνητικών μέριμνας για τις μικρές ιδιοκτησίες, την απόδοση της δημόσιας, δασικής ή αποχαρακτηρισμένης έκτασης στο δημόσιο

Αν κάτι από όλα αυτά αξίζει, αναζητείται πολιτικός φορέας. Το κόστος χρηματοδότησης μιας τέτοιας πολιτικής εξαρτάται από τις παραμέτρους που θα αξιολογηθούν. Αν περιλαμβάνεται η ευημερία που θα προκύψει από την παραγωγική δραστηριότητα, τότε το κόστος θα είναι ελάχιστο”".

Τι μπορεί να προσφέρει στη σημερινή προβληματική κατάσταση η θεσμοθέτηση των Κοινών; Σ’αυτό το άρθρο θα περιγράψω πολύ σύντομα αυτό στο οποίο αναφέρεται ο Γιώργος στο fatal error: την υπόσχεση των Κοινών. 

Οι εταιρίες και οι θιασώτες των ιδιωτικοποιήσεων με την υποστήριξη της κυβέρνησης εκμεταλλεύονται τα Κοινά, με άλλα λόγια τη δημόσια, κοινή μας περιουσία: από τα δάση, τα λιμάνια, τoν αέρα, τις ραδιοσυχνότητες μέχρι τα δημόσια δεδομένα και την κοινά παραγόμενη πληροφορία και πολιτισμό. Δείτε την εικόνα 1.

Η δημιουργία οργανωμένης σφαίρα των Κοινών μέσω ιδρυμάτων (trusts – διοικούμενα από τους πολίτες…υπάρχουν πολλά παραδείγματα trusts, διαβάστε το βιβλίο του Βarnes για περαιτέρω ανάλυση) τα οποία θα διαχειρίζονται τα κοινά αγαθά θα έχει πολλαπλά οφέλη για όλο το κοινωνικό σύνολο (δείτε την εικόνα 2). Η θέσπιση βασικού εισοδήματος, η διάδοση της γνώσης, η προώθηση της καινοτομίας,  η αναβάθμιση της παιδείας και της έρευνας, η παραγωγή ενέργειας είναι μόνο μερικές από τις ευεργετικές συνέπειες μιας τέτοιας προοπτικής.    

Ελπίζουμε μέρη της προσπάθειάς μας για πλήρη, λεπτομερή ανάλυση της υπόσχεσης των Κοινών μέσα στο επόμενο έτος  να είναι έτοιμα για δημοσίευση…

Οι εικόνες βασίζονται στο βιβλίο του Barnes, Capitalism 3.0.

...Η ενέργεια ενος χρήστη δημιούργησε ένα θανάσιμο σφάλμα στο λειτουργικό σύστημα της Μεταπολίτευσης Α.Ε. Η επανεκκίνηση του συστήματος μπορεί να οδηγήσει το σύστημα σε ολοκληρωτική κατάρρευση και απώλεια δεδομένων. Παρακαλούμε επικοινωνήστε αμέσως με τους τεχνικούς της εξουσίας ή αλλάξτε λειτουργικό σύστημα...

Ο θάνατος ενός μαθητή από τη σφαίρα αστυνομικού θα βόλευε να εκληφθεί (όπως άλλωστε η πολιτική ηγεσία της χώρας προσπαθεί να πείσει) σαν ένα απομονωμένο γεγονός, αλλά το απόλυτα αναμενόμενο ξεκίνημα των γενικευμένων ταραχών στην Αθήνα και την υπόλοιπη χώρα έδειξε ότι δεν ερμηνεύθηκε καθόλου σαν τέτοιο από τους Έλληνες πολίτες. Μια κοινωνία που βρίσκεται σε απόγνωση βρίσκει αργά η γρήγορα την αφορμή να εκδηλωθεί.

Πρωταγωνιστής αυτής της εξέγερσης είναι αυτές τις ώρες η ελληνική νεολαία. Η συσσωρευμένη αγανάκτηση εκδηλώθηκε σε όλες τις άκρες της χώρας, χωρίς να έχει ανάγκη από κανένα συνωμοτικά οργανωμένο σχέδιο όπως προσπαθούν να μας πείσουν. Τέτοια σχέδια έχουν ανάγκη οι πολιτικοί, οι στρατιωτικοί, οι αστυνομικοί διευθυντές, οι μυστικές υπηρεσίες και οι καναλάρχες. Αυτή είναι δική τους μεθοδολογία και τεχνογνωσία.

Η νεολαία βρίσκεται στους δρόμους προσπαθώντας να υπερασπιστεί το μέλλον της, αντιδρώντας στην αποτρόπαια καταπίεσή της από ένα βουτηγμένο στον καιροσκοπισμό, εξευτελισμένο σύστημα πολιτικής υποκρισίας και ανήλεης οικονομικής εκμετάλλευσης. Στοιβαγμένη σε υποβαθμισμένα σχολεία, με την παιδική και εφηβική ηλικία χαμένη στα φροντιστήρια για την είσοδο σε μια ανάξια τριτοβάθμια εκπαίδευση, χωρίς δουλεία ή με επισφαλή εργασία 400 ευρώ, μεγαλώνει χωρίς προοπτική σε μια χώρα-οικολογική έρημο. Υποκριτικά τη νουθετούν οι γενιές που της φορτώνουν το απίστευτο δημόσιο χρέος και την καλούν να τους πληρώσει και τις συντάξεις τους! Η φωνή της δεν εκπροσωπείται στο πολιτικό σύστημα, δεν ακούγεται στα ελεγχόμενα media, δεν έχει σχεδόν καμιά διέξοδο.

Η απόγνωση δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της διακυβέρνησης της “επανίδρυσης”. Η “επανίδρυση” ήρθε με την κλεπτοκρατική πολιτική και τον επικοινωνιακό αυταρχισμό να αποτελέσει τη συνέχεια του “εκσυγχρονισμού”, μιας περιόδου βίαιας συσσώρευσης και συγκεντρωποίησης του πλούτου, διαμόρφωσης ενός ψευδοδημοκρατικού δικτύου νομής της εξουσίας ανάμεσα σε περιορισμένα στρώματα και τάξεις και κατάπνιξης της αντιπροσώπευσης του κόσμου της εργασίας (ιδιαίτερα της εξειδικευμένης) και της νεολαίας.

Τώρα το πάρτυ τελειώνει. Τα Αθηναϊκά Δεκεμβριανά έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν στο νέο Πολυτεχνείο που θα ενταφιάσει πολιτικά το σύστημα της Μεταπολίτευσης. Οποιαδήποτε λύση επιχειρηθεί να δοθεί, για να είναι βιώσιμη, θα πρέπει να οδηγεί σε αναδιανομή του πλούτου μέσα σε συνθήκες σπάνης και επαπειλούμενης κρατικής χρεοκοπίας. Η εξίσωση είναι άλυτη με τους όρους είτε του νεοφιλελευθερισμού είτε της επιστροφής στο βάρβαρο νεοκεϊνσιανό κράτος. Είναι η ώρα με ψυχραιμία να επανασχεδιάσουμε την πολιτική μας οικονομία χωρίς δογματισμούς, σε ένα νέο συνδυασμό κράτους, αγορών αλλά κυρίως μιας οικονομίας που θα στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στα “Κοινά” και την ομότιμη παραγωγή. Μια διάσταση κοινοκτημοσύνης, καταρχήν των άϋλων-ψηφιακών αγαθών, που συρρικνώνει την αγορά και το κράτος και αποδίδει στον πολίτη έναν άμεσα προσβάσιμο πλούτο που μπορεί να χρησιμοποιήσει για την προσωπική του αλλά και τη συλλογική ευημερία. Η διαφορά της σημερινής κρίσης από τις προηγούμενες είναι ότι η έξοδος από την περίοδο κρίσης μπορεί να βοηθηθεί από την ανάπτυξη του ομότιμου τρόπου παραγωγής, που γεννήθηκε στα σπλάχνα των αναπτυγμένων Βορειατλαντικών κοινωνιών. Η παραγωγή των αυτοκυβερνούμενων κατανεμημένων δικτύων παραγωγών που δεν ανήκουν ούτε στο κράτος ούτε στις εταιρείες μπορεί να λύσει την περίπλοκη εξίσωση της αναδιανομής: αναδιανομή από τους γέρους προς τους νέους, από τους πλούσιους στους φτωχούς, από την πόλη στην ύπαιθρο. Αιχμή της αναδυόμενης κατανεμημένης παραγωγής θα πρέπει να είναι οι τομείς της ηλεκτροπαραγωγής και των τηλεπικοινωνιών. Ο ασύμμετρος οικονομικός πόλεμος των δικτύων με τις εταιρείες των εθνικών “νταβατζήδων” που υποστηρίζονται από το μεταπολιτευτικό κράτος έχει ήδη ξεκινήσει. Η επίδοξη νέα διακυβέρνηση θα πρέπει να καταλάβει ότι το πλήθος δεν θα επιτρέψει την παλινόρθωση των zombie του εκσυγχρονισμού. Τα επόμενα χρόνια θα πρέπει να απελευθερώσουμε την γνώση και την παιδεία από τους ιδιώτες και το κράτος, από τα δεσμά των νόμων για την προστασία της ιδιοκτησίας στην επιστήμη και την τεχνολογία. Να δημιουργήσουμε το δυναμικό χώρο των “Κοινών” αγαθών που θα αποτελέσουν την προϋπόθεση για μια γρήγορη και αειφόρο οικονομική ανάπτυξη, τα οφέλη της οποίας θα κατανέμονται πιο δίκαια ανάμεσα σε όλα τα μέλη της κοινωνίας. Μόνο έτσι θα εμποδιστεί ο επαπειλούμενος κατακερματισμός και εμφύλιος πόλεμος στην κοινωνία μας.

Από πρακτική άποψη είναι σημαντικό να οδηγήσουμε την σημερινή κρίση σ’ ένα δημιουργικό τέλος. Η κυβέρνηση έδωσε εντολή στην αστυνομία να ξυλοκοπεί 16 χρονους μαθητές και να ανέχεται τους πυρπολισμούς των περιουσιών των πολιτών. Η στόχευση είναι σαφής: επιθυμεί να εμποδίσει να συνενωθεί η αγανάκτηση των εργαζομένων και των οικονομικών μεταναστών με το κίνημα της νεολαίας. Κάθε φωτιά και κάθε σπασμένη περιουσία δεν εξυπηρετεί παρά μονάχα αυτή την κρυφή επιθυμία σχεδόν του συνόλου του μεταπολιτευτικού πολιτικού κόσμου. Η νεολαία μας τους κατεβάζει σήμερα τα βρακιά. Το ερώτημα τώρα μετακυλίεται στο αν οι άλλες γενιές θα αναλάβουν τις ιστορικές τους ευθύνες. Η αυτάρεσκα αποκαλούμενη γενιά του Πολυτεχνείου τι κάνει άραγε; Θα συνεχίσει να παρακολουθεί την αστυνομία να ξυλοκοπεί τα παιδιά της από τον αγορασμένο με δανεικά καναπέ της;

Προσωπικά δεν βλέπω άλλη δημοκρατική διέξοδο παρά την ειρηνική κάθοδο των εργαζομένων στους δρόμους τις επόμενες ημέρες. Με λίγη περισσότερη νηφαλιότητα, αντί να σκούζουμε για κουκουλοφόρους και αστυνόμους ας βρεθούμε ειρηνικά μαζί με τα παιδιά μας στα πεζοδρόμια, περιφρουρώντας οι ίδιοι τις περιουσίες των συμπολιτών μας και αξιώνοντας από τον συνολικά κατώτερο των περιστάσεων πολιτικό κόσμο μια προγραμματισμένη και ειρηνική διέξοδο από την κρίση με την προκήρυξη εκλογών. Θα μπορούσαμε να τελειώσουμε αυτή την κρίση με μια τεράστια δημοκρατική γιορτή. Αν δεν το κάνουμε, αυξάνουμε την πιθανότητα να χυθεί περισσότερο παιδικό αίμα. Θα είμαστε οι αποκλειστικά υπεύθυνοι. Θα περίμενε κανείς τουλάχιστον από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης να οργανώσουν ένα τέτοιο κάλεσμα. Θα το κάνουν;